![Okładka Widziałem Thumbnail](/sites/bpc/files/styles/book_cover_big/public/2018-08/Okladka_Widzialem_Go%203.jpg?itok=ToqJn6bw)
Widziałem Go
Literatura wobec doświadczenia religijnego
Widziałem Go. Literatura wobec doświadczenia religijnego, red. E. Goczał, J.M. Ruszar, Kraków 2018
Od Wydawcy
Grant „Obrazy Boga w literaturze polskiej XX wieku” (2016–2018) pomyślany został jako „interdyscyplinarny projekt literaturoznawczy mający służyć humanistycznej refleksji, która dotyczy odniesień metafizycznych i poszukiwania transcendencji w literaturze”. Projekt ten zakładał nie tylko bliską współpracę filologów i filozofów w dziele interpretacji konkretnych wyobrażeń relacji między transcendencją a egzystencją w poezji i prozie, ale również namysł nad nowymi propozycjami badania tekstów. Zainteresowanie metodologiami współczesnego literaturoznawstwa wiązało się z seminarium o. Jana Andrzeja Kłoczowskiego, na którym była mowa o dokonaniach dwudziestowiecznej i najnowszej filozofii religii pod kątem ich ewentualnego zastosowania czy przydatności w interpretowaniu dzieł literackich.
Rezultatem seminariów, konferencji wewnątrzgrantowej (zorganizowanej w Zakopanem jesienią 2017 roku), a także wcześniejszych badań teoretycznych uczestników, są dwie książki Jana Andrzeja Kłoczowskiego (Drogi i bezdroża. Szkice z filozofii religii dla humanistów, cz. I, Kraków 2017 oraz U źródeł nowoczesnego myślenia o religii. Szkice z filozofii religii dla humanistów, cz. II, Kraków 2017), praca teoretycznoliteracka Michała Januszkiewicza (Być i rozumieć. Rozprawy i szkice z humanistyki hermeneutycznej, Kraków 2017), zbiorowy tom poświęcony postsekularyzmowi (Szkoda, że Cię tu nie ma. Filozofia religii a postsekularyzm jako wyzwanie nowych czasów, red. M. Ciesielski i K. Szewczyk-Haake, Kraków 2018), a wreszcie niniejsza pozycja, prezentująca albo metodologie zajmujące się sacrum w literaturze, albo wstępne rozpoznania przedmiotu konkretnych badań interpretacyjnych, zastosowanych przez uczestników grantu (Widziałem Go. Literatura wobec doświadczenia religijnego, red. E. Goczał i J.M. Ruszar, Kraków 2018). W tym ostatnim wypadku mamy do czynienia z relacjonowaniem samoświadomości badawczej lub uzasadnieniem punktów widzenia przyjętych do oglądu twórczości danego autora.
Józef Maria Ruszar
Kierownik grantu „Obrazy Boga w literaturze polskiej XX wieku”
Fragment recenzji:
Niewątpliwą zaletą omawianego zbioru jest różnorodność punktów widzenia, zarówno tych literackich, wyrażających indywidualne doświadczenie sacrum (lub jego brak), jak i badawczych: teologicznych i filozoficznych, ale też literaturoznawczych. Nałożenie na poszczególne twórczości różnych pryzmatów: m.in. filozofii dialogu (Janusz S. Pasierb), apofatyzmu (Aleksander Wat), koncepcji sytuacji granicznych Karla Jaspersa (Tadeusz Różewicz), mistycyzmu Henryka Elzenberga (Zbigniew Herbert) oraz myśli teologicznej Richarda L. Rubensteina, Irvinga Greenberga i Hansa Jonasa (Henryk Grynberg), a wreszcie prezentacja metody kerygmatycznej i niemieckiej Literaturtheologie dają przegląd zmagań literatury dwudziestowiecznej z teologiczną niepewnością, ukazując zarazem jej, warunkowaną historycznie, metafizyczną tęsknotę i bogactwo epifanijnego doświadczenia „światłej ciemności”.
Streszczenia i słowa kluczowe
Michał Januszkiewicz – Zamiast wstępu. Wokół metodologii badań humanistycznych i literackich
Autor omawia różne sposoby rozumienia pojęcia metodologii oraz rozważa jej status we współczesnych badaniach humanistycznych i literackich. Wychodzi od stwierdzenia, że humanistyka to przede wszystkim sprawa egzystencji, a następnie charakteryzuje jej specyfikę jako grupy nauk skoncentrowanych na tekście i jego interpretacji, zakładającej – zwłaszcza w obrębie refleksji zorientowanej hermeneutycznie – istnienie rozumiejącego podmiotu i podkreślającej wagę doświadczenia oraz etyczny komponent poszukiwania prawdy. Zasadniczym wnioskiem, jaki płynie z artykułu, jest uznanie prymatu świadomości metodologicznej nad metodologią normatywną.
Słowa kluczowe: metodologia, świadomość metodologiczna, tekst, hermeneutyka, interpretacja
Jakub Z. Lichański – Filozofia i literatura: próba określenia wzajemnych związków
Problem związków pomiędzy filozofią a literaturą jest kwestią, która ma trzy różne zakresy znaczeniowe. Po pierwsze – chodzić może o wpływ literatury na filozofów, odpowiednio literatura jest narzędziem dla przedstawienia problemów filozoficznych; po drugie – relacja ta bywa wiązana z zagadnieniem wpływu filozofii na literaturę; po trzecie zaś – rozumieć ją można jako filozoficzne podejście do języka. Niniejsze rozważania mają na celu pokazanie jednej z możliwości poszukiwania odpowiedzi na pytanie o związki łączące język, literaturę oraz filozofię.
Słowa kluczowe: literatura, filozofia, estetyka, aksjologia, teologia, retoryka, mitologia, epika, liryka
Katarzyna Szewczyk-Haake – „Chwilowa nieobecność Boga” i jej konsekwencje etyczne w poezji wybranych twórców pierwszych dziesięcioleci XX wieku
Autorka omawia związek między poetyckimi transpozycjami Nietzscheańskiego motywu „śmierci Boga” a literackimi sposobami mówienia o etyce i ujawniającym się w poezji pierwszej połowy XX wieku pojmowaniem moralnych zobowiązań literatury (w kontekście filozofii Sørena Kierkegaarda). W analizowanym materiale literackim Bóg okazuje się „hipotezą konieczną” etycznych zachowań, a mówienie o Nim ma charakter zachęty do indywidualnego namysłu nad tym, co egzystencjalnie istotne.
Słowa kluczowe: etyka i literatura, Bóg w literaturze, inspiracje nietzscheańskie w literaturze, inspiracje kierkegaardowskie w literaturze
Natalia Stencel – Dialog i metoda. O odczytywaniu poezji Jerzego Lieberta
Artykuł przedstawia poezję Jerzego Lieberta na tle najistotniejszych nurtów jej recepcji i interpretacji (z uwzględnieniem metody kerygmatycznej czy perspektywy personalistycznej) oraz zawiera teoretyczne refleksje dotyczące warunków powstawania interpretacji odmiennych od tych już ukonstytuowanych. Tłem metodologicznym jest tu głównie hermeneutyka Gadamera, pojęcie „niewspółobecności” Bachtina i koncepcja sylleptycznego podmiotu tekstowego. W ramach przyjętych założeń ważnym okazuje się pytanie o możliwość powstawania nowych odczytań tekstu poetyckiego, a także o to, co może je uprawomocnić. Na takim tle metodologicznym opisywany jest projekt odczytania wierszy Lieberta przez pryzmat dziedzictwa polskiej mistyki przeżyciowej XX wieku oraz w świetle koncepcji konstruktywistycznego kontekstualizmu Stevena T. Katza.
Słowa kluczowe: Jerzy Liebert, hermeneutyka, niewspółobecność, podmiot sylleptyczny, mistyka, Steven T. Katz
Magdalena Amroziewicz – „…którego nie ma”. Modlitwy Władysława Sebyły
Artykuł skupia się na próbach odnalezienia języka właściwego do interpretacji obrazów Boga w poezji Władysława Sebyły. Twórczość ta ściśle wiąże się z historią życia poety oraz z historią powszechną – należy ją zatem rozważać wobec stworzonych przez nie uwarunkowań, co zostaje w tekście zrealizowane na drodze adaptacji pewnych założeń Nowego Historyzmu. Pozwalają one zaakcentować konkret epoki, a jednocześnie sprzęgnąć tło historyczne z zastaną przez Sebyłę tradycją poetycką oraz działalnością twórców mu współczesnych (tj. członków Kwadrygi i innych grup z bogatej mapy literackiej międzywojnia). Następnie autorka sytuuje omawianą twórczość w kontekście filozofii religii, którą w tym przypadku nazwać można filozofią oddalenia i bliskości. Względem pojęcia Boga ustanawia porządkujące proces lektury pojęcia dodatkowe, które dzielą się na typy afirmujące (tęsknota, bliskość, a także tęsknota za bliskością) oraz kwestionujące (tęsknota II, negacja i bunt).
Słowa kluczowe: Władysław Sebyła, Bóg, metafizyka, epistemologia, negacja
Katarzyna Ciemiera – Apokalipsa przychodzi po cichu. Sploty relacji pomiędzy muzyką, zagładą i obecnością Boga w Trzech zimach Czesława Miłosza
Autorka proponuje przyjrzenie się obecnemu w Trzech zimach Czesława Miłosza, a wielokrotnie już omawianemu, wymiarowi eschatologicznemu, czyniąc to jednak z zupełnie nowej perspektywy – perspektywy muzycznej. „Muzyczna strategia interpretacyjna”, wyłoniona w wyniku obserwacji funkcjonowania motywu katastroficznego w przestrzeni tekstu oraz konfrontacji dominujących koncepcji dotyczących badanego zjawiska, posłuży w dotarciu do istoty skomplikowanej relacji między zagładą, Bogiem, podmiotem i światem.
Słowa kluczowe: Czesław Miłosz, Trzy zimy, muzyczność, katastrofizm, muzyka absolutna
Anna Hajduk – Poezja Henryka Grynberga a spór o Boga po Zagładzie – wprowadzenie
Artykuł stanowi metodologiczny wstęp do rekonstrukcji obrazu Boga i Chrystusa w tych wierszach Henryka Grynberga, które poświęcone zostały tematowi zagłady Żydów. Autorka podejmuje próbę stworzenia języka interpretacyjnego, umożliwiającego diagnozę obrazu Stwórcy w tej poezji, na podstawie trzech koncepcji „Boga po Holokauście” – teorii Richarda L. Rubensteina, Irvinga Greenberga oraz Hansa Jonasa. Wskazanie elementów wspólnych i różnic występujących między poetycką refleksją Grynberga a teologiczno-filozoficznymi tezami myślicieli, uruchomienie adekwatnych kontekstów (biograficznego i historycznego), jak również wstępne omówienie podstawowych pojęć związanych ze sferą Divinum przedstawioną w Grynbergowskich utworach stanowić ma punkt wyjścia do przyszłych rozważań o stricte interpretacyjnym charakterze.
Słowa kluczowe: Henryk Grynberg, poezja, Bóg, Zagłada, Richard L. Rubenstein, Irving Greenberg, Hans Jonas
Ewa Goczał – Ku światłej ciemności. Myśl apofatyczna jako klucz do poezji Aleksandra Wata
Autorka umieszcza twórczość poetycką Aleksandra Wata w kontekście myśli apofatycznej, rozumianej jako nurt teologiczno-filozoficzny, którego źródłem jest przekonanie o niemożliwości poznania Boga na drodze rozumowej i opisania Jego tajemnicy przy użyciu określeń pozytywnych. Sięga przy tym do klasycznej teologii negatywnej spod znaku Pseudo-Dionizego Areopagity, którą uzupełnia opracowaniami współczesnych filozofów religii, m. in. Karola Tarnowskiego i Piotra Sikory, wskazującymi na fakt, że pojęcia wprowadzone przez mistrzów apofatyzmu są adekwatne do opisu nowoczesnej duchowości, a tym samym także będących jej wyrazem dzieł literackich. Celem tak nakreślonej kontekstualizacji jest wypracowanie apofatycznego modelu reprezentacji doświadczenia religijnego, pozwalającego przedstawić całościowy, choć dynamiczny, więc trudny do uchwycenia i raczej konstytuujący się ciągle na nowo niż raz na zawsze ustalony, sposób przedstawiania świętości oraz boskości w wierszach i poematach autora Ciemnego świecidła.
Słowa kluczowe: Aleksander Wat, apofatyzm, teologia negatywna, filozofia religii
Agnieszka Łazicka – Problem religii w filozofii Henryka Elzenberga i twórczości poetyckiej Zbigniewa Herberta
Autorka rozważa zasadność czytania religijnych wierszy Zbigniewa Herberta w kontekście filozofii Henryka Elzenberga, biorąc pod uwagę fakt, iż obydwaj myśliciele znali się osobiście, a ich żywa relacja intelektualna zaowocowała inspirującą korespondencją. Wskazuje przy tym na konieczność odróżnienia w pismach Elzenberga religii jako zjawiska ocenianego przez filozofa negatywnie od religii jako przedmiotu jego aprobaty – i zadaje pytanie o możliwość odnalezienia w poezji Herberta wątków ukazujących podążanie za myślą Mistrza.
Słowa kluczowe: Zbigniew Herbert, Henryk Elzenberg, religia, filozofia, mistyka
Małgorzata Peroń – O ekfrazie w poezji księdza Janusza S. Pasierba w perspektywie wybranych zagadnień filozofii dialogu
Wykorzystany w artykule kontekst filozofii dialogu dostarcza narzędzi badawczych do opisania zjawisk związanych z ekfrazą. W poezji spotkanie z dziełem sztuki ma wymiar osobowy. Bohater liryczny jest otwarty na dialog, zasłuchany w to, co dzieło sztuki mówi do niego. Doświadczenie sztuki przyjmuję formę wymiany myśli, pouczenia. Rozmowa opiera się na relacji „ja – Ty”. Interpretacja jest tworzona obustronnie: tekst kształtuje czytelnika, czytelnik tekst. W przypadku wierszy religijnych ks. Pasierba istotne jest etyczne otwarcie się na dialog, którego stronami są człowiek i Bóg.
Słowa kluczowe: Janusz S. Pasierb, filozofia dialogu, ekfraza, Bóg, człowiek
Joanna Adamowska – Tadeusz Różewicz wobec myśli Karla Jaspersa
Autorka rozważa zasadność analizowania utworów Tadeusza Różewicza w kontekście filozofii Karla Jaspersa. Omawiając szczegółowo pojawiające się w tekstach autora Niepokoju jawne nawiązania intertekstualne do kategorii wypracowanych przez niemieckiego filozofa (bezpośrednie wykładniki intertekstualności), wskazuje na konieczność podjęcia działań interpretacyjnych, mających na celu zbadanie wątków Jaspersowskich w utworach Różewicza, tematyzujących zagadnienia takie jak m.in.: doświadczenie śmierci własnej i śmierci innego, problem winy pojętej zarazem historycznie i metafizycznie, komunikacja międzyludzka, antynomiczność bytu, a także stosunek człowieka do różnorako pojmowanej transcendencji.
Słowa kluczowe: Tadeusz Różewicz, Karl Jaspers, transcendencja, sytuacje graniczne, śmierć, wina
Magdalena Filipczuk – Między filozofią a literaturą. Wokół daoistycznych wątków w późnej twórczości Edwarda Stachury
Celem tekstu jest wyeksponowanie problematycznego statusu twórczości Edwarda Stachury, niedającej się jednoznacznie zaklasyfikować jako mieszcząca się w jednym z dwóch – rozłącznie potraktowanych – obszarów intelektualnych: filozofii i literatury. Głównym celem, jaki stawia sobie autorka, jest próba wstępnego określenia rodzaju inspiracji filozofią dalekowschodnią, o jakim możemy mówić w przypadku późnej twórczości Stachury, a także zarysowanie głównego jej nurtu obecnego w dziele tego autora, to znaczy daoizmu. Silna zależność między poetą a przenikającą jego dzieło filozofią stanowi wyzwanie zarówno dla czytelnika, jak i dla badacza. Uzasadnione wydaje się w tym przypadku posłużenie się metodami szeroko rozumianej komparatystyki literacko-filozoficznej – być może dopiero przy ich użyciu możliwa staje się owocna konfrontacja z fenomenem hybrydycznej twórczości Stachury
Słowa kluczowe: Edward Stachura, filozofia, literatura, daoizm, komparatystyka
Jakub Jurkowski – Religia „mitu śródziemnomorskiego” Zygmunta Kubiaka – projekt, mit, utopia?
Artykuł stanowi wstęp do rekonstrukcji hermeneutycznych metod wchodzenia przez Zygmunta Kubiaka w dialog z tradycją klasycyzmu. Jest próbą wstępnego rozpoznania, jak sformułowana przez autora Ziemi jałowej koncepcja klasycyzmu wpłynęła na kształtowanie się sposobów mediatyzacji dziedzictwa kultury śródziemnomorskiej. Eseistyka Zygmunta Kubiaka zostaje poddana analizie pod kątem jej stosunku do dwudziestowiecznego klasycyzmu, rozumianego nie w sposób ekskluzywistyczny jako nurt czy prąd estetyczno-literacki, ale jako trwały i dający się ściśle opisać, a zarazem otwarty i podlegający historycznym modyfikacjom projekt antropologiczno-kulturowy, charakterystyczny dla kultury rozwijającej się w kręgu tradycji śródziemnomorskiej.
Słowa kluczowe: Zygmunt Kubiak, klasycyzm, esej, mit śródziemnomorski
Andrzej Gielarowski – Między literaturą a antropologią. Girardowska droga poznania człowieka
Artykuł podejmuje kwestię relacji między literaturą a antropologią w myśli René Girarda, francuskiego filozofa i antropologa kultury, który swą koncepcję człowieka i kultury oparł na idei pragnienia mimetycznego (zwanego „trójkątnym”). Ideę tę odkrył badacz, studiując przede wszystkim dzieła Stendhala, Gustawa Flauberta, Marcela Prousta, Miguela de Cervantesa i Fiodora Dostojewskiego oraz dramaty Williama Szekspira. Istotą pragnienia trójkątnego jest naśladowanie pragnień Innego, który staje się modelem (wzorem) naszych pragnień. Obok podmiotu pragnącego na trójkąt pragnień składa się bowiem także ich przedmiot (cel) oraz model lub wzorzec, którym jest zawsze jakiś Inny. Pragnienie według Innego stało się dla Girarda kluczem interpretacyjnym wielu innych, nie tylko literackich, obszarów kultury.
Słowa kluczowe: René Girard, pragnienie, literatura, antropologia
Wojciech Kudyba – Literaturtheologie w niemieckich badaniach relacji pomiędzy literaturą a religią
Niemiecka teologia literatury to krąg badań prowadzonych głównie przez teologów, a nie przez literaturoznawców. Stanowi ona teren, który należy wyłącznie do rozmaitych nauk teologicznych – poszukujących ilustracji dla swoich tez w obszarze literatury. Przynależą do niego rozprawy o nachyleniu genologicznym lub tematycznym. Choć Literaturtheologie nie przyswoiła metodologicznych propozycji Fraya, spory obszar jej zainteresowania wypełniają studia nad rozmaitymi relacjami łączącymi europejską literaturę z Biblią. Mieszczą się w jej zakresie prace z zakresu teologii pastoralnej, katechezy, homiletyki i dydaktyki teologii, a także rozprawy pisane przez teologów moralnych.
Słowa kluczowe: literaturoznawstwo, teologia, Literaturtheologie
Maciej Nowak – Założenia i konteksty kerygmatycznej interpretacji literatury
Za twórcę i najwybitniejszego reprezentanta krytyki kerygmatycznej uważa się Mariana Maciejewskiego – w artykule sytuowanego w kontekście tzw. lubelskiej szkoły badania sacrum w literaturze. Pomysł krytyki kerygmatycznej zrodził się w kręgu wspólnot neokatechumenalnych. Swoisty duchowy trening, stanowiący podstawę ich funkcjonowania, staje się gwarantem uzyskania przez krytyków, którzy podejmą trud odszukania i eksplikacji kerygmatycznego przesłania tekstów literackich, „szczególnych dyspozycji hermeneutycznych”. Badacze pozbawieni tego typu przygotowania wyłączeni są spośród grona osób mogących sięgnąć po metodę propagowaną przez Maciejewskiego czy kontynuatorów jego myśli. Stąd teza autora o świadomym i metodycznie zaplanowanym ekskluzywizmie tego podejścia, które nie proponuje metody badania tekstu o komponencie sakralnym, ale projektuje pewien sposób lektury o charakterze czynnym. O ile więc badaczom sacrum w literaturze przyświecają cele poznawcze, o tyle szkoła krytyki kerygmatycznej skupia się na realizacji celów praktycznych i śmiało wchodzi na teren katechezy, duszpasterstwa lub teologii. Według autora właściwe dla niej miejsce znajduje się nie na terenie literaturoznawstwa, ale szeroko rozumianej teologii i duszpasterstwa oraz krytyki różnych tekstów kultury.
Słowa kluczowe: kerygmatyczna interpretacja literatury, badania nad sacrum w literaturze, teologia literatury, filologia, hermeneutyka, krytyka literacka
Summaries and keywords
Michał Januszkiewicz – Instead of introduction. On methodology of humanistic and literary studies
The author discusses various ways of understanding the concept of methodology, and also reflects on its status in contemporary humanistic and literary studies. He starts from the statement that the humanities are primarily a matter of existence, and then he characterizes its specificity as a complex of scientific disciplines focused on text and its interpretation and assuming – especially within the hermeneutically oriented reflection – the existence of an understanding subject, and emphasizing importance of experience as well as ethical component of the quest for truth. The basic conclusion of the article is the recognition of primacy of methodological awareness over normative methodology.
Keywords: methodology, methodological awareness, text, hermeneutics, interpretation
Jakub Z. Lichański – Philosophy and literature: an attempt to define mutual relationships
The problem of relationships between philosophy and literature is an issue that has three different signicative fields. Firstly, the issue may be the impact of literature on philosophers, resp. literature is a tool for presenting philosophical problems; secondly, this relation is sometimes associated with the question of influence of philosophy on literature; and thirdly, it can be understood as a philosophical approach to language. The present reflections are intended to present one of the possibilities of seeking answers to the question about the connections between language, literature and philosophy.
Keywords: literature, philosophy, aesthetics, axiology, theology, rhetoric, mythology, epics, lyrics
Katarzyna Szewczyk-Haake – "Momentary absence of God" and its ethical consequences in poetry of selected authors of the first decades of the twentieth century
The author discusses the relationship between poetic transposition of Nietzschean “God is Dead” idea and literary ways of speaking about ethics and the understanding of moral obligations of literature which appeared in the poetry of the first half of the twentieth century (in the context of Søren Kierkegaard’s philosophy). In the analyzed literary material, God turns out to be a “necessary hypothesis” of ethical behaviors, and speaking about Him has the character of encouraging an individual reflection on what is existentially significant.
Keywords: ethics and literature, God in literature, Nietzschean inspirations in literature, Kierkegaard inspirations in literature
Natalia Stencel – Dialogue and method. On reading poetry of Jerzy Liebert
The article presents Jerzy Liebert’s poetry in the context of the most significant trends of its reception and interpretation (including the kerygmatic method or the personalist perspective) and contains theoretical reflections on the conditions of the formation of interpretations different from those already constituted. The methodological background is mainly Gadamer’s hermeneutics, Bakhtin's concept of “outsideness” and the concept of a sylleptic text subject. Within the frames of the adopted assumptions, the question about the possibility of new readings of a poetic text, and what may legitimize them, is of the highest importance. The project of reading Liebert’s poems through the prism of the heritage of Polish experience-based mysticism of the twentieth century and in the light of the concept of constructivist contextualism of Steven T. Katz is presented in this methodological context.
Keywords: Jerzy Liebert, hermeneutics, outsideness, sylleptic subject, mysticism, Steven T. Katz
Magdalena Amroziewicz – ". . . the one who is not". Władysław Sebyła’s prayers
The article focuses on attempts to find the appropriate language for interpreting images of God in the poetry of Władysław Sebyła. Sebyła’s literary work was closely related to events of the poet’s life and to general history – thus it should be analyzed in relation to the historical conditions. The author of the article accomplished it by adapting certain assumptions of New Historicism. They allow to emphasize peculiarity of the period and at the same time to associate the historical background with Sebyła’s poetic tradition and the activity of writers contemporary to him (i.e., members of "Kwadryga" and other numerous literary groups of the interwar period). Next, the author discusses Sebyła’s work in the context of philosophy of religion, which in this case may be called the philosophy of distance and proximity. To organize the process of reading, the author establishes the additional concepts with regard to the concept of God. They are divided into affirmative ones (longing, closeness, as well as longing for closeness) and questioning ones (longing II, negation and rebellion).
Keywords: Władysław Sebyła, God, metaphysics, epistemology, negation
Katarzyna Ciemiera – The Apocalypse comes silently. The tangles of relations between music, extermination and the presence of God in the Three Winters by Czesław Miłosz
The author proposes to take a closer look at the eschatological dimension present in the poem Three Winters by Czesław Miłosz. Although this dimension has been already discussed many times, in the present article it is done from a completely new perspective: the musical one. The “musical strategy of interpretation”, chosen as a result of the observation of functioning of a catastrophic motif in the space of the text, and on the other hand, confrontation of the dominating concepts related to the studied phenomenon, will serve to reach the essence of a complicated relationship between extermination, God, a subject and the world.
Keywords: Czesław Miłosz, Three Winters, musicality, catastrophism, absolute music
Anna Hajduk – Poetry of Henryk Grynberg and the controversy about God after the Holocaust – introduction
The article is a methodological introduction to the reconstruction of the image of God and Christ in those poems by Henryk Grynberg which were devoted to the subject of the Holocaust of Jews. The author attempts to establish an interpretive language enabling the diagnosis of the Creator’s image in this poetry based on three concepts of “God after the Holocaust” – namely, theories of Richard L. Rubenstein, Irving Greenberg and Hans Jonas. Such procedures as: (1) indicating common elements and differences between the Grynberg’s poetic reflection and theological and philosophical thesis of the abovementioned thinkers, (2) launching adequate (biographical and historical) contexts, and (3) discussing briefly the basic concepts related to the Divinum sphere presented in the Grynberg works are the starting point for future strictly interpretative reflections.
Keywords: Henryk Grynberg, poetry, God, Holocaust, Richard L. Rubenstein, Irving Greenberg, Hans Jonas
Ewa Goczał – Towards the enlightened darkness. Apophatic thought as the key to Aleksander Wat’s poetry
The author places the poetic work of Aleksander Wat in the context of apophatic thought, understood as a theological and philosophical current sprouting out of conviction that comprehending God in a rational way is impossible and His mystery cannot be describe through positive definitions. She refers to the classical negative theology of Pseudo-Dionysius Areopagita enriched by the studies of contemporary philosophers of religion, among others Karol Tarnowski and Piotr Sikora, pointing to the fact that the concepts introduced by the masters of apophaticism are adequate in describing modern spirituality literary works expressing such spirituality. The goal of such a contextualization is to work out an apophatic model of representation of religious experience, allowing to present a way of depicting holiness and divinity in the poems of Aleksander Wat. This way although comprehensive, is dynamic – continuously constituting itself rather than fixed once and for all – and thus difficult to be grasped.
Keywords: Aleksander Wat, apophaticism, negative theology, philosophy of religion
Agnieszka Łazicka – The problem of religion in the philosophy of Henryk Elzenberg and the poetry of Zbigniew Herbert
The author reflects on validity of reading religious poems by Zbigniew Herbert in the context of Henryk Elzenberg’s philosophy. She takes into account the fact that both thinkers knew each other personally and their living intellectual relationship resulted in inspiring exchange of letters. At the same time, she points out the necessity of distinguishing between religion as a phenomenon assessed negatively by Elzenberg in his writing and religion that was an object of his approval. She asks whether some motifs proving that Herbert followed the thought of Elzeberg can be traced in the poetry of the former.
Keywords: Zbigniew Herbert, Henryk Elzenberg, religion, philosophy, mysticism
Małgorzata Peroń – On ekphrasis in the poetry of Ven. Janusz S. Pasierb in the context of selected issues of the philosophy of dialogue
The context of the philosophy of dialogue used in the article provides research tools to describe phenomena related to ekphrasis. In poetry, a meeting with a work of art has a personal dimension. The lyrical subject is open to dialogue and listens to what the work of art says to him. The experience of art takes the form of an exchange of thoughts and instruction. The conversation is based on the I-You relationship. Interpretation is created on both sides: the text shapes the reader, and the text shapes the reader. In the case of religious poems by Ven. Pasierb, ethical opening to a dialogue is of a crucial importance; the parts of the dialogue are a human being and God.
Keywords: Janusz S. Pasierb, philosophy of dialogue, ekphrasis, God, man
Joanna Adamowska – Tadeusz Różewicz’s attitude towards the thought of Karl Jaspers
The author reflects on validity of analyzing the works by Tadeusz Różewicz in the context of philosophy of Karl Jaspers. Discussing in detail intertextual references to categories developed by the German philosopher (direct exponents of intertextuality) appearing in texts of the Polish poet, the author points out the necessity interpretations aimed at examining the Jaspersian themes in Różewicz’s works, thematizing such issues as, among others, one’s own death and death of other person, the problem of guilt understood both historically and metaphysically, interpersonal communication, the antinomiality of being, as well as the attitude of a human being to variously understood transcendence.
Keywords: Tadeusz Różewicz, Karl Jaspers, transcendence, boundary situations, death, guilt
Magdalena Filipczuk – Between philosophy and literature. Around taoist motifs in the late works of Edward Stachura
The aim of the text is to highlight the problematic status of works by Edward Stachura which cannot be unambiguously classified as one of the two intellectual areas: philosophy and literature, usually viewed separately. The author attempts to preliminary define the type of inspiration with Far Eastern philosophy present in the Stachura's work in the final years of his life, and to distinguish Taoism as his main inspiration. The strong interdependence between the poet and the philosophy permeating his work is a challenge for both the reader and the researcher. In this case it seems justified to use the methods of broadly understood literary and philosophical comparative studies; perhaps only such methods may result in fruitful confrontation with the phenomenon of Stachura’s hybrid work.
Keywords: Edward Stachura, philosophy, literature, Taoism, comparative studies
Jakub Jurkowski – Zygmunt Kubiak’s religion of the "Mediterranean myth" – a project, a myth, a utopia?
The article is an introduction to the reconstruction of hermeneutical methods of Zygmunt Kubiak’s entering into a dialogue with the tradition of Classicism. It is an attempt to pre-recognize how the concept of Classicism formulated by T.S. Eliot influenced the shaping the ways of mediatization of heritage the Mediterranean culture. Zygmunt Kubiak’s essays are analyzed in the context of its relation to the twentieth-century Classicism, understood not in an exclusive manner, as an aesthetic and literary current, but as the anthropological and cultural project, permanent and easily describable yet open and subject to historical changes, distinctive to the culture developing within the circle of the Mediterranean tradition.
Keywords: Zygmunt Kubiak, Classicism, essay, Mediterranean myth
Andrzej Gielarowski – Between literature and anthropology. René Girard’s path of cognition of human being
The article addresses the issue of relationship between literature and anthropology in the thought of René Girard, a French philosopher and anthropologist of culture who based his concept of man and culture on the idea of mimetic desire (called "triangular desire"). Girard discovered this idea while studying mainly the works of Stendhal, Flaubert, Proust, Cervantes and Dostoyevsky, as well as Shakespeare’s plays. The essence of a triangular desire is imitation of desires of the Other who becomes the model of our desires. Besides the desring subject, the triangle of desires consists of an object (a goal) of desires and a model, who is always someone Other. For Girard, the desire “according to the Other” became the interpretative key to many other areas of culture, not only literary ones.
Keywords: René Girard, desire, literature, anthropology
Wojciech Kudyba – Literaturtheologie in German studies on the relationship between literature and religion
The German theology of literature is a circle of studies conducted mainly by theologians, not by literary scholars. This area belongs exclusively to various theological schools – seeking illustrations for their theses in the field of literature, including dissertations of genological or thematic inclinations. Although Literaturtheologie did not assimilate Fray’s methodological proposals, a large area of its interest is filled with studies of various relations between European literature and the Bible, such as works of pastoral theology, catechesis, homiletics and didactics of theology, as well as dissertations written by moral theologians.
Keywords: literary studies, theology, Literaturtheologie
Maciej Nowak – Assumptions and contexts of the kerygmatic interpretation of literature
Marian Maciejewski is considered the founder and the most outstanding representative of the kerygmatic criticism. The present article situates him in the context of the so-called Lublin’s school of sacrum studies in literature. The idea of kerygmatic criticism was conceived in the circles of Neocatechumenal communities. The specific spiritual training forming the foundation of their functioning becomes a guarantee of gaining "special hermeneutic dispositions" by critics undertaking the task of finding and explicating the kerygmatic message hidden in literary texts. Those who are deprived of this type of preparation are excluded from the group of people who can use the method propagated by Maciejewski or the continuators of his thoughts. The author formulates the thesis about the conscious and methodically planned exclusiveness of this approach, which does not propose a method for studying a text with a sacred component, but proposes a certain way of active reading. Thus, while those who study the sacred in literature pursue some cognitive goals, the school of kerygmatic criticism focuses on implementation of practical goals and boldly enters the area of catechesis, pastoral care or theology. According to the author, the appropriate location for the school of kerygmatic criticism is not the field of literary studies, yet the field of theology, pastoral care and criticism of various texts of culture.
Keywords: kerygmatic interpretation of literature, studies on the sacred in literature, theology of literature, philology, hermeneutics, literary criticism
Аннотации и ключевые слова
Михал Янушкевич – Вместо предисловия. О методологии гуманитарных и литературоведческих исследований
Автор обсуждает различные варианты интерпретации понятия методологии, а также рассматривает ее статус в современных гуманитарных и литературоведческих исследованиях. Он исходит из утверждения, что гуманитарные науки экзистенциальны по существу, а далее характеризует их специфику как группы наук, сосредоточенных на тексте и его интерпретации, предполагающей (особенно в рамках герменевтически ориентированной философии) существование понимающего субъекта и подчеркивающей важность личного опыта и этическую составляющую поиска истины. Основным выводом, вытекающим из статьи, является признание преимущества методологического сознания над нормативной методологией.
Ключевые слова: методология, методологическое сознание, текст, герменевтика, интерпретация
Якуб З. Лиханьский – Философия и литература: попытка описания взаимосвязей
Проблему связей между философией и литературой можно рассматривать в трех разных смысловых аспектах. Во-первых, речь может идти о влиянии литературы на философов, следовательно, о том, что она является инструментом представления философских проблем; во-вторых, это отношение может быть связано с вопросом о влиянии философии на литературу; в-третьих, эту связь можно понимать как философский подход к языку. Цель представленных ниже рассуждений − показать одну из возможностей поиска ответов на вопрос об отношениях, связывающих язык, литературу и философию.
Ключевые слова: литература, философия, эстетика, аксиология, теология, риторика, мифология, эпос, лирика
Катажина Шевчик-Хааке – «Временное отсутствие Бога» и его этические последствия в творчестве выбранных поэтов первых десятилетий XX века
Автор рассматривает связь между поэтическим осмыслением ницшеанского мотива «смерти Бога», способами представления этических проблем в литературе и представленным в поэзии первой половины XX века пониманием моральных обязательств литературы (в контексте философии Сёрена Кьеркегора). В анализируемом литературном материале Бог оказывается «обязательной гипотезой» этического поведения, а говорение о нем является чем-то вроде побуждения к индивидуальному размышлению об экзистенциально значимом.
Ключевые слова: этика и литература, Бог в литературе, ницшеанские мотивы в литературе, кьеркегоровские мотивы в литературе
Наталия Стенцель – Диалог и метод. О прочтении поэзии Ежи Либерта
Статья представляет поэзию Ежи Либерта на фоне самых значительных тенденций ее восприятия и интерпретации (с учётом керигматического метода или персоналистской перспективы) и содержит рассуждения теоретического характера об причинах появления интерпретаций, отличных от традиционных. Методологический фон здесь представляют главным образом герменевтика Гадамера, понятие «вненаходимости» Бахтина и концепция силлептического текстового субъекта. В рамках избранной парадигмы важным оказывается вопрос о возможности появления новых прочтений поэтического текста, а также о том, что делает их адекватными тексту. На этом методологическом фоне описывается проект прочтения стихов Либерта через призму наследия польской эмпирической мистики XX века и в свете концепции конструктивистского контекстуализма Стивена Т. Катца.
Ключевые слова: Ежи Либерт, герменевтика, вненаходимость, силлептический субъект, мистика, Стивен Т. Катц
Магдалена Амрозевич – «…которого нет». Молитвы Владислава Себылы
Статья представляет собой попытку обнаружения адекватного языка для интерпретации образов Бога в поэзии Владислава Себылы. Творчество Себылы тесно связана с историей жизни поэта и историей в целом, поэтому его следует обсуждать в соответствии с условиями, сформулированными в этом творчестве; эта задача реализуется в статье путем адаптации некоторых установок нового историзма. Это позволяет акцентировать внимание на конкретных свойствах эпохи, а также связать исторический фон с поэтической традицией, современником которой был Себыла, и деятельностью современных ему творцов (членов «Квадриги» и других групп, представленных на богатой литературной карте межвоенного периода). После автор описывает творчество Себылы в контексте философии религии, которую в этом случае можно назвать философией отдаления и близости. Имея в виду понятие Бога, автор определяет упорядочивающие процесс чтения дополнительные понятия, которые делятся на позитивные (тоска, близость, а также тоска по близости) и связанные с сомнением и отрицанием (тоска II, отрицание и бунт) типы.
Ключевые слова: Владислав Себыла, Бог, метафизика, эпистемология, отрицание
Катажина Чемера – Апокалипсис приходит тихо. Переплетение отношений между музыкой, гибелью и присутствием Бога в Трёх зимах Чеслава Милоша
Автор предлагает более пристально взглянуть на присутствующее в Трёх зимах Чеслава Милоша (и уже много раз описанное) эсхатологическое измерение с совершенно новой точки зрения − музыкальной. «Музыкальная интерпретационная стратегия», сформулированная в результате наблюдений за функционированием катастрофического мотива в пространстве текста и столкновения основных концепций, связанных с изучаемым явлением, станет средством постижения сущности сложных отношений между гибелью, Богом, субъектом и миром.
Ключевые слова: Чеслав Милош, Три зимы, музыкальность, катастрофизм, абсолютная музыка
Анна Хайдук – Поэзия Хенрика Гринберга и спор о Боге после Холокоста. Введение
Статья представляет собой методологическое введение в реконструкцию образа Бога и Христа в стихотворениях Хенрика Гринберга, посвященных теме уничтожения евреев. Автор предпринимает попытку создать язык интерпретации, который позволит охарактеризовать образ Творца в поэзии Гринберга, на основе трех концепций «Бога после Холокоста» − Ричарда Л. Рубинштейна, Ирвинга Гринберга и Ханса Йонаса. Указание на сходства и различия между поэтической рефлексией Гринберга и теолого-философскими тезисами мыслителей, использование адекватных контекстов (биографического и исторического), а также вводное обсуждение основных понятий, связанных со сферой Божественного, представленной в гринберговских текстах, является теоретической базой для будущих размышлений собственно интерпретационного характера.
Ключевые слова: Хенрик Гринберг, поэзия, Бог, Холокост, Ричард Л. Рубинштейн, Ирвинг Гринберг, Ханс Йонас
Эва Гочал – К светлой тьме. Апофатическая философия как ключ к поэзии Александра Вата
Автор рассматривает поэтическое творчество Александра Вата в контексте апофатической философии, понимаемой как философско-теологическое течение, источником которого является убежденность в невозможности познания Бога рациональным образом и описания его тайны с использованием позитивных характеристик. Автор обращается при этом к классической негативной теологии, связанной с именем Псевдо-Дионисия Ареопагита, которую он дополняет исследованиями современных религиозных философов (среди прочих Кароля Тарновского и Петра Сикоры), указывающими, что понятия, введенные представителями апофатизма, вполне могут быть использованы для описания современной духовности и, следовательно, реализующих ее литературных произведений. Целью такой контекстуализации является разработка апофатической модели репрезентации религиозного опыта, позволяющей представить целостный, хотя и динамичный, а потому трудный для понимания и скорее постоянно меняющийся, чем раз и навсегда установленный, способ описания святости и божественности в стихотворениях и поэмах автора Темного света.
Ключевые слова: Александр Ват, апофатизм, негативная теология, философия религии
Агнешка Лазицка – Проблема религии в философии Хенрика Эльзенберга и поэзии Збигнева Херберта
Автор обсуждает обоснованность интерпретации религиозных стихотворений Збигнева Херберта в контексте философии Хенрика Эльзенберга, обращая при этом внимание на то, что оба мыслителя были знакомы лично, а их оживленные интеллектуальные отношения нашли отражение во взаимной корреспонденции. В то же время автор указывает на необходимость различения в письмах Эльзенберга религии как феномена, оцениваемого философом отрицательно, и религии как объекта его одобрения и задается вопросом о возможности обнаружения в поэзии Херберта мотивов, являющихся результатом влияния мысли Учителя.
Ключевые слова: Збигнев Херберт, Хенрик Эльзенберг, религия, философия, мистика
Малгожата Перонь – Об экфрасисе в поэзии священника Януша С. Пасерба в перспективе избранных положений философии диалога
Используемый в статье контекст философии диалога предоставляет исследовательские инструменты для описания явлений, связанных с экфрасисом. В поэзии встреча с произведением искусства происходит в личном измерении. Лирический герой открыт для диалога, прислушивается к тому, что говорит ему произведение искусства. Взаимодействие с ним принимает форму общения и обучения. Разговор основан на отношении Я-Ты. Интерпретация носит взаимный характер: текст формирует читателя, а читатель − текст. В случае религиозных стихотворений Пасерба важным является этическая готовность к диалогу, в котором участвуют человек и Бог.
Ключевые слова: Януш С. Пасерб, философия диалога, экфрасис, Бог, человек
Иоанна Адамовска – Тадеуш Ружевич и философия Карла Ясперса
Автор рассматривает обоснованность интерпретации произведений Тадеуша Ружевича в контексте философии Карла Ясперса, подробно описывает появляющиеся в текстах автора Беспокойства явные интертекстуальные отсылки к категориям, разработанным немецким философом (непосредственные маркеры интертекстуальности), указывает на необходимость анализа, направленного на изучение ясперсовских мотивов в произведениях Ружевича, связанных с такими темами, как соприкосновение с собственной и чужой смертью, проблема вины, понимаемой и исторически, и метафизически, межличностное общение, антиномичность бытия, а также отношение человека к по-разному понимаемой трансцендентности.
Ключевые слова: Тадеуш Ружевич, Карл Ясперс, трансцендентность, пограничные ситуации, смерть, вина.
Магдалена Филипчук – Между философией и литературой. Даосские мотивы в позднем творчестве Эдварда Стахуры
Цель статьи состоит в том, чтобы обратить внимание на проблемный статус творчества Эдварда Стахуры, которое нельзя однозначно отнести ни к одной из двух (обсуждамемых отдельно) интеллектуальных сфер – философии и литературы. Главной целью автора является попытка предварительного описания типа влияния восточной философии, о котором можно говорить применительно к позднему творчеству Стахуры, а также представление ее основного течения, воплотившегося в его произведениях, − даосизма. Неразрывная связь между поэтом и философией, пронизывающей его тексты, представляет собой проблему как для читателя, так и для исследователя. В этом случае представляется обоснованным использование методов широко понимаемой философско-литературной компаративистики – возможно, только их применение позволит эффективно описать феномен гибридного творчества Стахуры.
Ключевые слова: Эдвард Стахура, философия, литература, даосизм, компаративистика
Якуб Юрковский – Религия «средиземноморского мифа» Зигмунта Кубяка: проект, миф, утопия?
Статья представляет собой введение в реконструкцию герменевтических методов, используемых Зигмунтом Кубяком для установления диалога с традицией классицизма, а также является попыткой предварительного описания того, как сформулированная автором Бесплодной земли концепция классицизма повлияла на формирование способов медиатизации наследия средиземноморской культуры. Эссеистика Зигмунта Кубяка анализируется с точки зрения ее соотношения с классицизмом XX века, понимаемым не исключительно как литературно-эстетическое направление, но как устойчивый и предполагающий возможность точного описания и в то же время открытый и подверженный историческим изменениям культурно-антропологический проект, характерный для культуры, развивающейся в рамках средиземноморской традиции.
Ключевые слова: Зигмунт Кубяк, классицизм, эссе, средиземноморский миф
Анджей Геляровский – Между литературой и антропологией. Жираровский путь познания человека
В статье рассматривается проблема взаимосвязей между литературой и антропологией в философии Рене Жирара, французского философа и антрополога культуры, который свою концепцию человека и культуры основывал на идее миметического желания (называемого «треугольным»). Эта идея была открыта исследователем преимущественно во время изучения романов Стендаля, Флобера, Пруста, Сервантеса и Достоевского, а также пьес Шекспира. Суть треугольного желания заключается в подражании желаниям Другого, который становится моделью (образцом) наших желаний. Кроме желающего субъекта в состав треугольника, таким образом, входят предмет (цель) желания и модель или образец, которым всегда является Другой. Желание, направленное на Другого, стало для Жирара интерпретационным ключом не только в области литературы, но и во многих других сферах культуры.
Ключевые слова: Рене Жирар, желание, литература, антропология
Войчех Кудыба – Literaturtheologie в немецких исследованиях отношений между литературой и религией
Немецкая теология литературы − это сфера исследований, осуществляемых главным образом теологами, а не литературоведами. Это территория, которая принадлежит исключительно разнообразным теологическим наукам, ищущим в литературе примеры, иллюстрирующие собственные тезисы. В этой области существуют исследования и генетического, и тематического характера. Несмотря на то что Literaturtheologie не усвоила методологические предложения Фрая, масштабной сферой ее интересов стало изучение разнообразных отношений, связывающих европейскую литературу с Библией. Кроме того, в этой области существуют работы, посвященные пасторальной теологии, катехизису, гомилетике и дидактике богословия, а также труды моральных теологов.
Ключевые слова: литературоведение, теология, Literaturtheologie
Мачей Новак – Установки и контексты керигматической интерпретации литературы
В данной статье Мариан Мачеевский, считающийся основателем и самым выдающимся представителем керигматической критики, включен в контекст так называемой Люблинской школы исследования сакрального в литературе. Идея керигматической критики возникла в кругу неокатехуменальных сообществ. Своеобразный духовный тренинг, представляющий основу их функционирования, становится для критиков, которые возьмутся за поиск и представление керигматического содержания литературных произведений, гарантией постижения «особого герменевтического послания». Исследователи, у которых нет такой подготовки, исключены из круга тех, кто может воспользоваться методом Мачеевского или его последователей. Здесь берет начало тезис автора о сознательной и методически запланированной эксклюзивности этого подхода, который не предлагает метод исследования текста, включающего сакральный компонент, но разрабатывает определенный способ чтения, связанный с действием. Таким образом, исследователи, изучающие сакральное в литературе, преследуют познавательные цели, а школа керигматической критики фокусируется на реализации практических целей и смело входит на территорию катехизиса, духовной службы и теологии. По мнению автора, наиболее подходящее для нее место обнаруживается не в сфере литературоведения, а в области широко понимаемой теологии, духовной службы и критики различных текстов культуры.
Ключевые слова: керигматическая интерпретация литературы, исследования сакрального в литературе, теология литературы, филология, герменевтика, литературная критика
Biogramy autorów
Joanna Adamowska (Uniwersytet Wrocławski) – doktor nauk humanistycznych i pedagog, autorka książki Różewicz i Herbert. Aksjologiczne aspekty twórczości (2012). Najnowsze publikacje: O artystycznej przyjaźni Jerzego Tchórzewskiego i Tadeusza Różewicza [w:] SzymbArt 2015. Czy sztuki można nauczyć? (2016); Lekcja pastora Bonhoeffera. O chaologii Tadeusza Różewicza raz jeszcze [w:] Efekt motyla 3. Od teorii chaosu deterministycznego do indeterminizmu praktyki literackiej i artystycznej (2017); Tadeusz Różewicz i artyści Krakowa (Witold Wojtkiewicz, Maria Jarema, Tadeusz Brzozowski) [w:] Zemsta ręki śmiertelnej. Interpretacje wierszy poetów XX wieku (2017); Picasso według Różewicza. O wolności artysty na marginesie wiersza „Widziałem cudowne monstrum” [w:] Sympozjum artystyczno-naukowe SzymbArt 2011–2016 (2017).
Magdalena Amroziewicz (Uniwersytet Jagielloński) – doktorantka literaturoznawstwa. Przygotowuje pracę doktorską o twórczości dwóch poetów warszawskiej Kwadrygi – Władysława Sebyły oraz Lucjana Szenwalda. Najnowsze publikacje: Kruche koło. Rzecz o micie w poezji Tadeusza Nowaka [w:] Nowy Nowak (Tadeusz) (2016); „Dałeś” – „gubiłem”. O winie i melancholii w twórczości Tadeusza Nowaka, „Konteksty Kultury” 2016, nr 4; O „Psalmie sielankowym” Tadeusza Nowaka [w:] Zemsta ręki śmiertelnej. Interpretacje wierszy poetów XX wieku (2017).
Katarzyna Ciemiera (Uniwersytet Jagielloński) – studentka polonistyki-komparatystyki i zarządzania kulturą. Autorka publikacji Praca pamięci. O wierszu „Roki” Czesława Miłosza [w:] Zemsta ręki śmiertelnej. Interpretacje wierszy poetów XX wieku (2017).
Magdalena Filipczuk (Akademia Ignatianum w Krakowie) – absolwentka Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych na Uniwersytecie Jagiellońskim (specjalność: komparatystyka) oraz Akademii Artes Liberales, doktorantka filozofii, redaktor i tłumacz książek. Najnowsze publikacje: „Metafora jako marzenie języka”. Koncepcja metafory Donalda Davidsona, „Idea. Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych” 2016, XXVIII/1; Przed progiem pytania. Inspiracje postawą religijną presokratyków w poezji Zbigniewa Herberta, „Konteksty Kultury” 2016, nr 2; „Confronting the world with your whole skin...”. Zbigniew Herbert's journey towards the origins of philosophy, „Perspektywy Kultury” 2016, nr 14 (1), „Epistemological reading”. Stanley Cavell’s method of reading literature, „Journal of Polish Aesthetics: Hermeneutics and Art” 2016, nr 4.
Andrzej Gielarowski (Akademia Ignatianum w Krakowie) – doktor habilitowany filozofii, adiunkt Wydziału Filozoficznego, dyrektor Instytutu Kulturoznawstwa, kierownik Katedry Filozofii i Teorii Kultury. Autor książek: Tajemnica obecności. Bycie i intersubiektywność w filozofii Gabriela Marcela (2013) oraz Kryzys kultury – kryzys człowieka. Fenomenologiczna krytyka kultury: Husserl, Lévinas, Henry (2016). Redaktor naukowy prac zbiorowych: Odczarowania. Człowiek w społeczeństwie (2008; z T. Homą i M. Urbanem); Michel Henry – fenomenolog życia (2010; z R. Grzywaczem); Między przedmiotowością a podmiotowością. Intencjonalność w fenomenologii francuskiej / Entre lʼobjectivité et la subjectivité. Lʼintentionnalité dans la phénoménologie français (2011; z R. Grzywaczem), a także Wobec metafizyki. Filozofia – sztuka – film (2012; z U. Tes). Członek Polskiego Towarzystwa Fenomenologicznego, Polskiego Towarzystwa Filozofii Religii oraz Stowarzyszenia Twórców Nauki i Kultury „Episteme”.
Ewa Goczał (Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie) – absolwentka filologii polskiej oraz rosyjskiej, doktorantka w Katedrze Literatury Współczesnej i Krytyki Literackiej. Przygotowuje rozprawę doktorską na temat poetyk apofatycznych Aleksandra Wata i Piotra Matywieckiego. Najnowsze publikacje: Ręki Mściwej groźba wiekuista. O jednej pieśni awangardowej Aleksandra Wata [w:] Zemsta ręki śmiertelnej. Interpretacje wierszy poetów XX wieku (2017); Wyjścia. Awangardyzacja jako asumpt do kanonizacji (kazus Różewicza-poety), „ER(R)GO. Teoria – Literatura – Kultura” 2017, nr 35; „Miejsca zakreślone” w dialogu Sommera z Różewiczem. O mechanizmach kontestacji i kontynuacji tradycji poetyckiej [w:] Literatura współczesna w edukacji polonistycznej. T. I: Analizy i (re)interpretacje (2017); Tancerka o twarzy Chrystusa oraz inne kobiety z Monte Olivetto. Przeobrażanie Biblii w jedynym dramacie Aleksandra Wata [w:] Biblia w dramacie (2018).
Anna Hajduk (Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie) – absolwentka filologii polskiej, doktorantka literaturoznawstwa na Wydziale Filologicznym. Przygotowuje rozprawę doktorską dotyczącą topiki biblijnej w polskiej i polsko-żydowskiej poezji o Zagładzie. Najnowsze publikacje: Wiersz „Substancja” Zbigniewa Herberta w świetle szkicu „Człowiek i jego rzeczywistość” Romana Ingardena [w:] Liryka i fenomenologia. Zbigniew Herbert i Tadeusz Różewicz w kręgu myśli Ingardenowskiej (2016); „Hosanna uniesiona na samo dno” – ironia w „Odczytaniu popiołów” Jerzego Ficowskiego, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria” 2016, z. XVI; Ofiarowanie Izaaka – reinterpretacje biblijnej opowieści o Abrahamie w polskiej poezji współczesnej [w:] Literatura współczesna i najnowsza w edukacji polonistycznej. T. II: Interpretacje – Wartości – Konteksty (2017); O martwej naturze rzeczy. Bronisława Maja studium przedmiotu [w:] Zemsta ręki śmiertelnej. Interpretacje wierszy poetów XX wieku (2017).
Michał Januszkiewicz (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu) – doktor habilitowany, profesor nadzwyczajny Wydziału Filologii Polskiej i Klasycznej. Autor m.in. książek: Tropami egzystencjalizmu w literaturze polskiej XX wieku (1998); Stanisław Dygat (1999); W-koło hermeneutyki literackiej (2007); Lata 80. Przewodnik po wydarzeniach kulturalnych w Polsce i na świecie (2008; z M. Wesołowskim); Lata 70. Przewodnik po wydarzeniach kulturalnych w Polsce i na świecie (2008; z M. Wesołowskim). Horyzonty nihilizmu. Gombrowicz – Borowski – Różewicz (2009); Horyzonty nihilizmu. Gombrowicz – Borowski – Różewicz (2009); Odpukać w niemalowane. Antologia przesądów (2011); Kim jestem ja, kim jesteś ty? Etyka, tożsamość, rozumienie (2012); W poszukiwaniu sensu. Phronesis i hermeneutyka (2016); Być i rozumieć. Rozprawy i szkice z humanistyki hermeneutycznej (2017).
Jakub Jurkowski (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie) – absolwent filologii polskiej i klasycznej, doktorant literaturoznawstwa. W swojej pracy zajmuje się seriami recepcyjnymi oraz stylami odbioru twórczości Wergiliusza w polskiej i europejskiej literaturze modernistycznej. Najnowsze publikacje: „Usłysz nas Srebrnołuki”. Egzegeza modlitwy greckich wojowników we „Fragmencie” Zbigniewa Herberta [w:] Gąszcz srebrnych liści. Interpretacje wierszy Zbigniewa Herberta (2015); Filozofia jako „meditatio mortis” w konsolacjach Seneki, „Las Rzeczy” 2016, nr 1; Po co klasycyzm? Przemiany recepcji tradycji śródziemnomorskiej w najnowszej literaturze polskiej – przypadek Wojciecha Wencla i Przemysława Dakowicza [w:] Społeczeństwo polskie dziś. Samoświadomość – uznanie – edukacja (2018).
Wojciech Kudyba (Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie) – profesor nadzwyczajny w Katedrze Literatury XX Wieku. Autor książki „Aby mowę chrześcijańską odtworzyć na nowo…”: Norwida mówienie o Bogu (2000) oraz kilku monografii o poezji współczesnej: Rana, która przyzywa Boga. O twórczości poetyckiej Janusza St. Pasierba, (2007); Wiersze wobec Innego (2012); Generacja źle obecna (2014); Próba bólu. O wierszach Joanny Pollakówny (2016). Członek Komisji Języka Religijnego, a także Komisji Etyki Słowa Polskiej Akademii Nauk.
Jakub Z. Lichański (Uniwersytet Warszawski) – profesor zwyczajny, specjalista w zakresie retoryki, historii kultury i literatury do końca XVIII w., literatury powszechnej i popularnej, problemów emigracji, cenzury w PRL oraz polskiej publicystyki XX i XXI wieku. Autor m.in. książek: Retoryka od średniowiecza do baroku (1992); Retoryka od renesansu do współczesności (2000); Retoryka w Polsce (2003); Retoryka: Historia – Teoria – Praktyka (2007); W poszukiwaniu najlepszej formy komunikacji, czyli dlaczego wciąż jest nam potrzebna retoryka (2017); Filologia – Filozofia – Retoryka. Wprowadzenie do badań (nie tylko) literatury popularnej (2017), a także monografii: Łukasza Górnickiego (1998), Jana Parandowskiego (1986), Hermanna Brocha (1994), Johna Ronalda Reuela Tolkiena (2003) oraz pierwszej monografii poematu Niobe Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego (2015). Jest członkiem m.in. The International Society for the History of Rhetoric, Polskiego Towarzystwa Filologicznego i Towarzystwa Przyjaciół Historii. Redaktor naczelny kwartalnika „Forum Artis Rhetoricae”.
Agnieszka Łazicka (Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu) – absolwentka filologii polskiej i filozofii, doktorantka w Zakładzie Historii Literatury Młodej Polski i Dwudziestolecia Międzywojennego Instytutu Literatury Polskiej, studentka filologii romańskiej. Przygotowuje rozprawę doktorską poświęconą problemowi wiedzy oraz cielesnemu podłożu świadomości w twórczości Zbigniewa Herberta. Najnowsze publikacje: Wokół uznania realności świata. Poezja Zbigniewa Herberta a fenomenologia Romana Ingardena [w:] Liryka i fenomenologia. Zbigniew Herbert i Tadeusz Różewicz w kręgu myśli Ingardenowskiej (2016); Afekt, percepcja i granice ciała. O wierszu „Poczucie tożsamości” Zbigniewa Herberta [w:] Zemsta ręki śmiertelnej. Interpretacje wierszy poetów XX wieku (2017); „Zatrważający związek człowieka z samym sobą”. Znaczenie fantastyki E.A. Poego dla twórczości Ch. Baudelaire’a [w:] Poe, Grabiński, Ray, Lovecraft. Współzależności, paralele, przenikanie (2017).
Maciej Nowak (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II) – doktor habilitowany, adiunkt w Ośrodku Badań nad Literaturą Religijną, historyk literatury, edytor, krytyk literacki i muzyczny. Autor m.in. monografii: Koncepcja dziejów w powieściach historycznych. Teodor Jeske-Choiński, Zofia Kossak, Hanna Malewska (2009) oraz Na łuku elektrycznym. O pisaniu Andrzeja Bobkowskiego (2014), współautor (z Marią Jasińską-Wojtkowską) antologii i opracowania Małe prozy biblijne (2002). Wydał pierwszy odczytany z rękopisu dziennik Andrzeja Bobkowskiego, Notatnik 1947–1960 (2013).
Małgorzata Peroń (Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II) – doktor literaturoznawstwa, adiunkt w Katedrze Krytyki Literackiej. Autorka książki Plastyczna mapa świata. Poezja ks. Janusza S. Pasierba wobec sztuk wizualnych (2015). Najnowsze publikacje: „Z pończochami istny dramat”. O wierszu „Jedwab duszy” Zbigniewa Herberta [w:] Gąszcz srebrnych liści. Interpretacje wierszy Zbigniewa Herberta (2015); „Zgasić światło – słuchać”. Rembrandt w poezji ks. Janusza St. Pasierba [w:] Liryka i fenomenologia. Zbigniew Herbert i Tadeusz Różewicz w kręgu myśli Ingardenowskiej (2016); Spotkanie ze śmiercią. O wierszu „właściciel” Romana Honeta [w:] Zemsta ręki śmiertelnej. Interpretacje wierszy poetów XX wieku (2017).
Natalia Stencel (Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Papieski Jana Pawła II) – doktorantka literaturoznawstwa i filozofii. Tematy doktoratów: Tekst mistyczny. Sposób jego istnienia a metody badania oraz Mistyka nadwiślańska. Próba wyodrębnienia i opisu fenomenu z perspektywy historycznoliterackiej. Najnowsze publikacje: Cyfrowa humanistyka, „Czas Kultury” 2015, nr 2; „Czy Ty jesteś Bóg mój, czy widmo jakie?”. Ślady lęku przed szaleństwem w „Dzienniczku” św. Faustyny Kowalskiej, „Ethos”, 2015, nr 110; „Krwotok powtórzeń” i „odwrócona źrenica” Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego, „Fragile” 2015, nr 4; Mistyka nadwiślańska. Teologia narodu św. Faustyny Kowalskiej i Rozalii Celakówny [w:] Społeczeństwo teologiczne. Polska teologia narodu 966-2016 (2016); Iluzja postępu? O filozoficznym sensie zwrotu cyfrowego w humanistyce, „Ethos” 2016, nr 112; Lęk przed Miłoszem? Uwagi o sytuacji najmłodszej polskiej poezji [w:] Dyskursy Miłosza, dyskursy o Miłoszu (2016).
Katarzyna Szewczyk-Haake (Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu) – doktor literaturoznawstwa, pracownik naukowy UAM. Autorka książek: Poezja Emila Zegadłowicza wobec światopoglądowego i estetycznego projektu ekspresjonizmu (2008) oraz Nowoczesna literatura etyczna. Wokół twórczości Józefa Wittlina i Pära Lagerkvista (2017). Najnowsze publikacje: Czym jest poezja, czym jest religia? Kilka uwag o antologiach współczesnej poezji religijnej w Polsce i Szwecji, „Rocznik Komparatystyczny” 2016; Poza tematem. Uwagi o badaniu związków między tekstem a ilustracją [w:] Między dyskursami, sztukami, mediami. Komparatystyka jutra (2017); „Płomień w garści”: konteksty polskie i europejskie [w:] Pasaże Witolda Hulewicza (2017).
Notes about the Authors
Joanna Adamowska (University of Wrocław) is a PhD in humanities, a pedagogue, and the author of the book Różewicz i Herbert. Aksjologiczne aspekty twórczości [Różewicz and Herbert. Axiological aspects of creativity] (2012). Her recent publications include articles: O artystycznej przyjaźni Jerzego Tchórzewskiego i Tadeusza Różewicza [On the artistic friendship of Jerzy Tchórzewski and Tadeusz Różewicz] [in:] SzymbArt 2015. Czy sztuki można nauczyć? [SzymbArt 2015. Can the arts be taught?] (2016); Lekcja pastora Bonhoeffera. O chaologii Tadeusza Różewicza raz jeszcze [Lesson of Pastor Bonhoeffer. Once more on the chaology of Tadeusz Różewicz] [in:] Efekt motyla 3. Od teorii chaosu deterministycznego do indeterminizmu praktyki literackiej i artystycznej [Butterfly effect 3. From the theory of deterministic chaos to indeterminism of literary and artistic practice] (2017); Tadeusz Różewicz i artyści Krakowa (Witold Wojtkiewicz, Maria Jarema, Tadeusz Brzozowski) [Tadeusz Różewicz and Krakow-based artists (Witold Wojtkiewicz, Maria Jarema, Tadeusz Brzozowski)] [in:] Zemsta ręki śmiertelnej. Interpretacje wierszy poetów XX wieku [Revenge of the deadly hand. Interpretations of poems of twentieth-century poets] (2017); Picasso według Różewicza. O wolności artysty na marginesie wiersza „Widziałem cudowne monstrum” [Picasso according to Różewicz. Reflections on the artist’s freedom inspired by the poem "I saw a wonderful monster"] [in:] Sympozjum artystyczno-naukowe SzymbArt 2011–2016 [Artistic and scientific symposium SzymbArt 2011–2016] (2017).
Magdalena Amroziewicz (Jagiellonian University) is a PhD student of the Faculty of Polish Studies (specialization: Literary Studies) at the Jagiellonian University. She is preparing a doctoral dissertation on the work of Władysław Sebyła and Lucjan Szenwald, two poets from the Warsaw-based literary group Kwadryga. Her recent publications include articles: Kruche koło. Rzecz o micie w poezji Tadeusza Nowaka [Fragile circle. About myth in poetry of Tadeusz Nowak] [in:] Nowy Nowak (Tadeusz) [New Nowak (Tadeusz)] (2016); „Dałeś” – „gubiłem”. O winie i melancholii w twórczości Tadeusza Nowaka ["You gave" – "I lost". On wine and melancholy in the work of Tadeusz Nowak], "Konteksty Kultury" 2016, No. 4; O „Psalmie sielankowym” Tadeusza Nowaka [About "Pastoral Psalm" by Tadeusz Nowak] [in:] Zemsta ręki śmiertelnej. Interpretacje wierszy poetów XX wieku [Revenge of the deadly hand. Interpretations of poems of twentieth-century poets] (2017).
Katarzyna Ciemiera (Jagiellonian University) is a student of the Faculty of Polish Studies (specialization Comparative Studies) and the Culture Management [Faculty of Management and Social Communication] at the Jagiellonian University. She is the author of the article Praca pamięci. O wierszu „Roki” Czesława Miłosza [Work of Memory. About the poem "Assizes" by Czesław Miłosz] [in:] Zemsta ręki śmiertelnej. Interpretacje wierszy poetów XX wieku [Revenge of the deadly hand. Interpretations of poems of twentieth-century poets] (2017).
Magdalena Filipczuk (Ignatianum University in Kraków) is a graduate of the Inter-Faculty Individual Studies in the Humanities at the Jagiellonian University (specialization: Comparative Studies) and the Artes Liberales Academy, a PhD student of Philosophy, an editor and a translator of books. Her recent publications include: „Metafora jako marzenie języka”. Koncepcja metafory Donalda Davidsona ["Metaphor as a dream of language". Donald Davidson's metaphor concept], " Idea. Studia nad strukturą i rozwojem pojęć filozoficznych" [2016, XXVIII/1; Przed progiem pytania. Inspiracje postawą religijną presokratyków w poezji Zbigniewa Herberta [Before the question threshold. Inspirations by the religious attitude of the presocrat in Zbigniew Herbert's poetry], "Konteksty Kultury" 2016, no. 2; „Confronting the world with your whole skin...”. Zbigniew Herbert's journey towards the origins of philosophy, "Perspektywy Kultury" 2016, no. 14 (1), „Epistemological reading”. Stanley Cavell’s method of reading literature, "Journal of Polish Aesthetics: Hermeneutics and Art" 2016, No. 4.
Andrzej Gielarowski (Ignatianum University in Kraków) is an associated professor (habilitated doctor) of philosophy, an assistant professor at the Faculty of Philosophy, the director of the Institute of Cultural Studies, and the head of the Department of Philosophy and Theory of Culture. He authored two books: Kryzys kultury – kryzys człowieka. Fenomenologiczna krytyka kultury: Husserl, Lévinas, Henry [Crisis of culture – crisis of a human. Phenomenological criticism of culture: Husserl, Lévinas, Henry] (2016) and Tajemnica obecności. Bycie i intersubiektywność w filozofii Gabriela Marcela [Mystery of Presence. Being and intersubjectivity in the philosophy of Gabriel Marcel] (2013). He was a scientific editor of joint publications: Odczarowania. Człowiek w społeczeństwie [Disenchantment. Man in society] (2008, with T. Homa and M. Urban); Michel Henry – fenomenolog życia [Michel Henry – a phenomenologist of life] (2010, with R. Grzywacz); Między przedmiotowością a podmiotowością. Intencjonalność w fenomenologii francuskiej / Entre l'objectivité et la subjectivité. L'intentionnalité dans la phénoménologie français [Between objectivity and subjectivity. Intentionality in French phenomenology] (2011; with R. Grzywacz), and Wobec metafizyki. Filozofia – sztuka – film [Considering metaphysics. Philosophy – art – film] (2012, with U. Tes). He is a member of the Polish Phenomenological Society, the Polish Society of Philosophy of Religions and the Association of Creators of Science and Culture "Episteme".
Ewa Goczał (Pedagogical University of Kraków) is a graduate of Polish and Russian philology, and a PhD student at the Department of Contemporary Literature and Literary Critics [in the Institute of Polish Philology, the Faculty of Philology of the Pedagogical University of Krakow]. She is preparing a doctoral dissertation on the apophatic poetics of Aleksander Wat and Piotr Matywiecki. Her recent publications include the articles: Ręki Mściwej groźba wiekuista. O jednej pieśni awangardowej Aleksandra Wata [Eternal threat of the Vengeful Hand. About one avant-garde song by Aleksander Wat] [in:] Zemsta ręki śmiertelnej. Interpretacje wierszy poetów XX wieku [Revenge of the deadly hand. Interpretations of poems of twentieth-century poets] (2017); Wyjścia. Awangardyzacja jako asumpt do kanonizacji (kazus Różewicza-poety) [Exits. Avangardisation as a cause for canonization (the case of Różewicz – a poet)], "ER(R)GO. Teoria – Literatura – Kultura" 2017, No. 35; „Miejsca zakreślone” w dialogu Sommera z Różewiczem. O mechanizmach kontestacji i kontynuacji tradycji poetyckiej ["Marked places" in the Sommer’s dialogue with Różewicz. On the mechanisms of contestation and continuation of the poetic tradition] [in:] Literatura współczesna w edukacji polonistycznej. T. I: Analizy i (re)interpretacje [Contemporary literature in Polish language education. vol. 1: Analyzes and (re) interpretations] (2017); Tancerka o twarzy Chrystusa oraz inne kobiety z Monte Olivetto. Przeobrażanie Biblii w jedynym dramacie Aleksandra Wata [A dancer with the face of Christ and other women from Monte Olivetto. Transforming the Bible in Aleksander Wat’s only drama] [in:] Biblia w dramacie [The Bible in drama] (2018).
Anna Hajduk (Pedagogical University of Kraków) is a graduate of Polish philology, and a PhD student of Literary Studies at the Faculty of Philology [of the Pedagogical University of Krakow]. She is preparing a doctoral dissertation on biblical topics in Polish and Polish-Jewish poetry about the Holocaust. Her recent publications include the articles: Wiersz „Substancja” Zbigniewa Herberta w świetle szkicu „Człowiek i jego rzeczywistość” Romana Ingardena [The poem "Substance" by Zbigniew Herbert in the light of the sketch "Man and his reality" by Roman Ingarden] [in:] Liryka i fenomenologia. Zbigniew Herbert i Tadeusz Różewicz w kręgu myśli Ingardenowskiej [Lyrics and phenomenology. Zbigniew Herbert and Tadeusz Różewicz in the circle of Ingarden’s thought] (2016); „Hosanna uniesiona na samo dno” – ironia w „Odczytaniu popiołów” Jerzego Ficowskiego ["Hosanna lifted right to the bottom" – irony in "A Reading of Ashes" by Jerzy Ficowski], "Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria" 2016, fasc. XVI; Ofiarowanie Izaaka – reinterpretacje biblijnej opowieści o Abrahamie w polskiej poezji współczesnej [The sacrifice of Isaac – reinterpretations of the Biblical story of Abraham in contemporary Polish poetry] [in:] Literatura współczesna i najnowsza w edukacji polonistycznej. T. II: Interpretacje – Wartości – Konteksty [Contemporary and most recent literature in Polish language education. vol. 2: Interpretations – Values – Contexts] (2017); O martwej naturze rzeczy. Bronisława Maja studium przedmiotu [On the dead nature of things. Bronisław Maj’s study of a subject] [in:] Zemsta ręki śmiertelnej. Interpretacje wierszy poetów XX wieku [Revenge of the deadly hand. Interpretations of poems of twentieth-century poets] (2017).
Michał Januszkiewicz (Adam Mickiewicz University in Poznań) is an associated professor holding a post-doctoral degree (habilitated doctor) at the Faculty of Polish and Classical Philology of the Adam Mickiewicz University. His publications include, among others: Tropami egzystencjalizmu w literaturze polskiej XX wieku [Traces of existentialism in Polish literature of the twentieth century] (1998); Stanisław Dygat (1999); W-koło hermeneutyki literackiej [On literary hermeneutics] (2007); Lata 80. Przewodnik po wydarzeniach kulturalnych w Polsce i na świecie [The 1980s. Guide to cultural events in Poland and in the world] (2008, co-author: M. Wesołowski); Lata 70. Przewodnik po wydarzeniach kulturalnych w Polsce i na świecie [The 1970s. Guide to cultural events in Poland and in the world] (2008, co-author: M. Wesołowski); Horyzonty nihilizmu. Gombrowicz – Borowski – Różewicz [Horizons of nihilism. Gombrowicz – Borowski – Różewicz] (2009); Odpukać w niemalowane. Antologia przesądów [Touch wood. The anthology of superstitions] (2011); Kim jestem ja, kim jesteś ty? Etyka, tożsamość, rozumienie [Who am I, who are you? Ethics, identity, understanding] (2012); W poszukiwaniu sensu. Phronesis i hermeneutyka [The quest for meaning. Phronesis and hermeneutics] (2016); Być i rozumieć. Rozprawy i szkice z humanistyki hermeneutycznej [To be and to understand. Treatises and sketches from the field of hermeneutic humanities] (2017).
Jakub Jurkowski (Cardinal Stefan Wyszyński University in Warsaw) is a graduate of Polish and Classical philology and a PhD student of Literary Studies. In his work he focuses on reception series and styles of reception of Virgil’s literary works in Polish and European Modernist literature. His recent publications include the articles: „Usłysz nas Srebrnołuki”. Egzegeza modlitwy greckich wojowników we „Fragmencie” Zbigniewa Herberta ["Hear us god of the silver bow". Exegesis of prayers of Greek warriors in "Fragment" by Zbigniew Herbert] [in:] Gąszcz srebrnych liści. Interpretacje wierszy Zbigniewa Herberta [The thicket of silver leaves. Interpretations of Zbigniew Herbert’s poems] (2015); Filozofia jako „meditatio mortis” w konsolacjach Seneki [Philosophy as "meditatio mortis" in Seneca’s consolations], "Las Rzeczy" 2016, No. 1; Po co klasycyzm? Przemiany recepcji tradycji śródziemnomorskiej w najnowszej literaturze polskiej – przypadek Wojciecha Wencla i Przemysława Dakowicza [Why classicism? Transformations of reception of the Mediterranean tradition in the most recent Polish literature: the case of Wojciech Wencel and Przemysław Dakowicz] [in:] Społeczeństwo polskie dziś. Samoświadomość – uznanie – edukacja [Polish society today. Self-awareness – recognition – education] (2018).
Wojciech Kudyba (Cardinal Stefan Wyszyński University in Warsaw) is an associate professor at the Department of Twentieth Century Literature. He authored the book „Aby mowę chrześcijańską odtworzyć na nowo…” Norwida mówienie o Bogu ["To re-create a Christian speech…": Norwid’s talking about God] (2000) and several monographs on contemporary poetry: Rana, która przyzywa Boga. O twórczości poetyckiej Janusza St. Pasierba [A wound which invokes God. About the poetic works of Janusz St. Pasierb], (2007); Wiersze wobec Innego [Poems towards the Other] (2012); Generacja źle obecna [A badly present generation] (2014); Próba bólu. O wierszach Joanny Pollakówny [A test of pain. On the poems of Joanna Pollakówna] (2016). He is a member of the Religious Language Commission and the Committee of the Word Ethics of the Polish Academy of Sciences.
Jakub Z. Lichański (University of Warsaw) is a full professor, a specialist in the field of rhetoric, history of culture and literature until the end of the eighteenth century, common and popular literature, problems of emigration, censorship in the People’s Republic of Poland and Polish journalism of the twentieth and twenty-first centuries. He authored several books, among others: Retoryka od średniowiecza do baroku [Rhetoric from the Middle Ages to Baroque] (1992); Retoryka od renesansu do współczesności [Rhetoric from the Renaissance to the contemporary times] (2000); Retoryka w Polsce [Rhetoric in Poland] (2003); Retoryka: Historia – Teoria – Praktyka [Rhetoric: History – Theory – Practice] (2007); W poszukiwaniu najlepszej formy komunikacji, czyli dlaczego wciąż jest nam potrzebna retoryka [In search of the best form of communication, or why we still need rhetoric] (2017); Filologia – Filozofia – Retoryka. Wprowadzenie do badań (nie tylko) literatury popularnej [Philology - Philosophy - Rhetoric. Introduction to studies on (not only) popular literature] (2017), as well as the monographs of Łukasz Górnicki (1998), Jan Parandowski (1986), Hermann Broch (1994), John Ronald Reuel Tolkien (2003), and the first monograph of the poem Niobe by Konstanty Ildefons Gałczyński (2015). He is a member of, among others: The International Society for the History of Rhetoric, the Polish Philological Society and the Society of Friends of History. He is the editor-in-chief of the quarterly journal "Forum Artis Rhetoricae".
Agnieszka Łazicka (Nicolaus Copernicus University in Toruń) is a graduate of Polish philology and Philosophy, a PhD student at the Department of the History of Literature of Young Poland and the Interwar Period of the Institute of Polish Literature, and a student of Roman philology. She is preparing a doctoral dissertation on the issue of knowledge and the carnal foundation of awareness in the work of Zbigniew Herbert. Her recent publications include the articles: Wokół uznania realności świata. Poezja Zbigniewa Herberta a fenomenologia Romana Ingardena [About recognition of reality of the world. Poetry of Zbigniew Herbert and the phenomenology of Roman Ingarden] [in:] Liryka i fenomenologia. Zbigniew Herbert i Tadeusz Różewicz w kręgu myśli Ingardenowskiej [Lyric and phenomenology. Zbigniew Herbert and Tadeusz Różewicz in the circle of Ingarden's thought] (2016); Afekt, percepcja i granice ciała. O wierszu „Poczucie tożsamości” Zbigniewa Herberta [Affect, perception and boundaries of the body. On the poem "Sense of identity" by Zbigniew Herbert] [in:] Zemsta ręki śmiertelnej. Interpretacje wierszy poetów XX wieku [Revenge of the deadly hand. Interpretations of poems of twentieth-century poets] (2017); „Zatrważający związek człowieka z samym sobą”. Znaczenie fantastyki E.A. Poego dla twórczości Ch. Baudelaire’a ["A frightening relationship between man and himself". Impact of E.A. Poe’s fantasy on works of Ch. Baudelaire] [in:] Poe, Grabiński, Ray, Lovecraft. Współzależności, paralele, przenikanie [Poe, Grabiński, Ray, Lovecraft. Interdependence, parallels, diffusion] (2017).
Maciej Nowak (John Paul II Catholic University of Lublin) is an associated professor (habilitated doctor), an assistant professor at the Center for Studies on Religious Literature, a historian of literature, an editor, a literary and music critic. He authored, among others, monographs: Koncepcja dziejów w powieściach historycznych. Teodor Jeske-Choiński, Zofia Kossak, Hanna Malewska [The concept of history in historical novels. Teodor Jeske-Choiński, Zofia Kossak, Hanna Malewska] (2009) and Na łuku elektrycznym. O pisaniu Andrzeja Bobkowskiego [On the electric arc. About the writing of Andrzej Bobkowski] (2014), co-authored (with Maria Jasińska-Wojtkowska) the anthology and the study Małe prozy biblijne [Small biblical prose works] (2002). He published the first of series of Andrzej Bobkowski’s diaries, read from the manuscript, Notatnik 1947–1960 [Notebook 1947–1960] (2013).
Małgorzata Peroń (John Paul II Catholic University of Lublin) is a PhD in Literary Studies, an assistant professor at the Department of Literary Critics. She authored the book Plastyczna mapa świata. Poezja ks. Janusza S. Pasierba wobec sztuk wizualnych [A graphic map of the world. Poetry of Rev. Janusz S. Pasierb in the context of visual arts] (2015). Her recent publications include the articles: „Z pończochami istny dramat”. O wierszu „Jedwab duszy” Zbigniewa Herberta ["A real drama with stockings". About the poem "Silk of a soul" by Zbigniew Herbert] [in:] Gąszcz srebrnych liści. Interpretacje wierszy Zbigniewa Herberta [The thicket of silver leaves. Interpretations of Zbigniew Herbert’s poems] (2015); „Zgasić światło – słuchać”. Rembrandt w poezji ks. Janusza St. Pasierba ["Turn off the light – listen." Rembrandt in the poetry of Rev. Janusz St. Pasierb [in:] Liryka i fenomenologia. Zbigniew Herbert i Tadeusz Różewicz w kręgu myśli Ingardenowskiej [Lyrics and phenomenology. Zbigniew Herbert and Tadeusz Różewicz in the circle of Ingarden’s thought] (2016); Spotkanie ze śmiercią. O wierszu „właściciel” Romana Honeta [Meeting with death. About the poem "owner" of Roman Honet] [in:] Zemsta ręki śmiertelnej. Interpretacje wierszy poetów XX wieku [Revenge of the deadly hand. Interpretations of poems of twentieth-century poets] (2017).
Natalia Stencel (Jagiellonian University, Pontifical University of John Paul II) is a PhD student of Literary Studies and Philosophy. She is preparing two doctoral dissertations: Tekst mistyczny. Sposób jego istnienia a metody badania [Mystical text. The way it exists and the methods it is studfied] and the Mistyka nadwiślańska. Próba wyodrębnienia i opisu fenomenu z perspektywy historycznoliterackiej [The Vistula mysticism. An attempt to isolate and describe the phenomenon from a historical and literary perspective]. Her recent publications include the articles: Cyfrowa humanistyka [Digital Humanities], "Czas Kultury" 2015, No. 2; „Czy Ty jesteś Bóg mój, czy widmo jakie?”. Ślady lęku przed szaleństwem w „Dzienniczku” św. Faustyny Kowalskiej ["Are you my God or some kind of ghost?" Traces of fear of madness in "Diary" by St. Faustyna Kowalska], "Ethos", 2015, No. 110; „Krwotok powtórzeń” i „odwrócona źrenica” Eugeniusza Tkaczyszyna-Dyckiego ["Haemorrhage of repetitions" and "a reversed pupil" by Eugeniusz Tkaczyszyn-Dycki], "Fragile" 2015, No. 4; Mistyka nadwiślańska. Teologia narodu św. Faustyny Kowalskiej i Rozalii Celakówny [The Vistula mysticism. Theology of the nation of St. Faustyna Kowalska and Rozalia Celakówna] [in:] Społeczeństwo teologiczne. Polska teologia narodu 966-2016 [Theological Society. Polish theology of the nation 966-2016] (2016); Iluzja postępu? O filozoficznym sensie zwrotu cyfrowego w humanistyce [An illusion of progress? On the philosophical sense of digital turning in the humanities], "Ethos" 2016, No. 112; Lęk przed Miłoszem? Uwagi o sytuacji najmłodszej polskiej poezji [Fear of Miłosz? Remarks about the situation of the youngest Polish poetry] [in:] Dyskursy Miłosza, dyskursy o Miłoszu [Miłosz's discourses, discourses on Miłosz] (2016).
Katarzyna Szewczyk-Haake (Adam Mickiewicz University in Poznań) is a PhD of Literary Studies, and an academic worker at the Adam Mickiewicz University. She authored the books: Poezja Emila Zegadłowicza wobec światopoglądowego i estetycznego projektu ekspresjonizmu [Emil Zegadłowicz’s poetry in the context of ideological and aesthetic project of Expressionism] (2008) and Nowoczesna literatura etyczna. Wokół twórczości Józefa Wittlina i Pära Lagerkvista [Modern ethical literature. On the works of Józef Wittlin and Pär Lagerkvist] (2017). Her recent publications include articles: Czym jest poezja, czym jest religia? Kilka uwag o antologiach współczesnej poezji religijnej w Polsce i Szwecji [What is poetry, what is religion? Some remarks on anthologies of contemporary religious poetry in Poland and Sweden], "Rocznik Komparatystyczny" 2016; Poza tematem. Uwagi o badaniu związków między tekstem a ilustracją [Off topic. Some opinions on studying relations between text and illustration] [in:] Między dyskursami, sztukami, mediami. Komparatystyka jutra [Between discourses, arts, and media. Comparative analysis of tomorrow] (2017); „Płomień w garści”: konteksty polskie i europejskie ["Flame in the hand": Polish and European contexts] [in:] Pasaże Witolda Hulewicza [Passages of Witold Hulewicz] (2017).
Сведения об авторах
Иоанна Адамовска (Вроцлавский университет) − доктор гуманитарных наук и педагог, автор книги Ружевич и Херберт. Аксиологические аспекты творчества (2012). Последние публикации: О художественной дружбе Ежи Тхужевского и Тадеуша Ружевича // SzymbArt 2015. Можно ли научить искусству? (2016); Урок пастора Бонхёффера. Ещё раз о хаосологии Тадеуша Ружевича // Эффект бабочки 3. От теории детерминированного хаоса к индетерминизму литературной и художественной практики (2017); Тадеуш Ружевич и краковские художники (Витольд Войткевич, Мария Ярема, Тадеуш Бжозовский) // Месть смертной руки. Интерпретация стихотворений поэтов XX века (2017); Пикассо в интерпретации Ружевича. О свободе художника на полях стихотворения «Я видел чудесного монстра» // Художественно-научный симпозиум SzymbArt 2011-2016 (2017).
Магдалена Амрозевич (Ягеллонский университет) – докторант (литературоведение). Готовит докторскую диссертацию о творчестве двух поэтов варшавской «Квадриги» − Владислава Себылы и Луциана Шенвальда. Последние публикации: Хрупкий круг. О мифе в поэзии Тадеуша Новака // Новый Новак (Тадеуш) (2016); «Ты дал» − «я терял». О вине и меланхолии в творчестве Тадеуша Новака // «Контексты культуры», 2016, № 4; О «идиллическом псалме» Тадеуша Новака // Месть смертной руки. Интерпретация стихотворений поэтов XX века (2017).
Анджей Геляровский (Академия Игнацианум в Кракове) − доктор философских наук, доцент философского факультета, директор Института культурологии, заведующий кафедрой философии и теории культуры. Автор книг Кризис культуры − человеческий кризис. Феноменологическая критика культуры: Гуссерль, Левинас, Анри (2016) и Тайна присутствия. Бытие и интерсубъективность в философии Габриэля Марселя (2013). Научный редактор коллективных работ: Разочарования. Человек в обществе (2008, в соавторстве с Т. Хомой и М. Урбаном); Мишель Анри − феноменолог жизни (2010, в соавторстве с Р. Гживачем); Между объектностью и субъектностью. Интенциональность во французской феноменологии / Entre l'objectivité et la subjectivité. L'intentionnalité dans la phénoménologie français (2011, в соавторстве с Р. Гживачем); О метафизике. Философия – искусство – фильм (2012, в соавторстве с У. Тес). Член Польского феноменологического общества, Польского общества философии религии и Ассоциации деятелей науки и культуры «Эпистема».
Эва Гочал (Педагогический университет в Кракове) − выпускница польской и русской филологии, докторант кафедры современной литературы и литературной критики. Готовит докторскую диссертацию на тему апофатической поэтики Александра Вата и Петра Матывецкого. Последние публикации: Вечная угроза мстительной руки. Об одной авангардной песне Александра Вата // Месть смертной руки. Интерпретация стихотворений поэтов XX века (2017); Выходы. Авангардизация как повод для канонизации (казус Ружевича-поэта) // ER(R)GO. Теория – Литература – Культура, 2017, № 35; «Зачеркнутые места» в диалоге Соммера и Ружевича. О механизмах свержения и продолжения поэтической традиции // Современная литература в преподавании польского языка и литературы. Т. I. Анализ и (ре)интерпретация (2017); Танцовщица о лице Христа и другие женщины из Монте-Оливето. Преображение Библии в единственной драме Александра Вата // Библия в драме (2018).
Войчех Кудыба (Университет им. кардинала Стефана Вышинского в Варшаве) − профессор кафедры литературы XX века. Автор книги «Чтобы воссоздать христианскую речь...». Речь Норвида о Боге» (2000) и нескольких монографий о современной поэзии: Рана, которая призывает Бога. О поэтическом творчестве Януша С. Пасерба (2007); Стихотворения о Другом (2012); Плохо представленное поколение (2014); Попытка боли. О стихотворениях Иоанны Поллякувны (2016). Член Комиссии религиозного языка и Комиссии этики слова Польской академии наук.
Агнешка Лазицка (Университет им. Николая Коперника в Торуне) − выпускница польской филологии и философии, докторант кафедры истории литературы Молодой Польши и межвоенного двадцатилетия Института польской литературы, студентка (романская филология). Готовит докторскую диссертацию, посвященную проблеме знания и телесной основе сознания в творчестве Збигнева Херберта. Последние публикации: Признание реальности мира. Поэзия Збигнева Херберта и феноменология Романа Ингардена // Лирика и феноменология. Збигнев Херберт и Тадеуш Ружевич с перспективы ингарденовской философии (2016); Аффект, восприятие и границы тела. О поэме «Ощущение идентичности» Збигнева Херберта // Месть смертной руки. Интерпретации стихотворений поэтов XX века (2017); «Тревожная связь человека с самим собой». Значение фантастики Э.А. По для творчества Ш. Бодлера // По, Грабиньский, Рэй, Лавкрафт. Взаимозависимость, параллели, проникновение (2017).
Якуб З. Лиханьский (Варшавский университет) − профессор, специалист в области риторики, истории культуры и литературы конца XVIII века, высокой и массовой литературы, проблем эмиграции, цензуры в ПНР и польской публицистики XX и XXI века. Автор книг: Риторика от средневековья до барокко (1992); Риторика от Ренессанса до настоящего времени (2000); Риторика в Польше (2003); Риторика: история − теория − практика (2007); В поиске лучшей формы общения, или почему нам все еще нужна риторика (2017); Филология − Философия − Риторика. Введение в исследование (не только) массовой литературы (2017), а также монографий, посвященных Лукашу Гурницкому (1998), Яну Парандовскому (1986), Герману Броху (1994), Джону Роналду Руэлу Толкину (2003), и первой монографии о поэме Ниобея Константина Ильдефонса Галчиньского (2015). Является членом Международного общества истории риторики, Польского филологического общества и Общества друзей истории. Главный редактор ежеквартальника Forum Artis Rhetoricae.
Мачей Новак (Люблинский католический университет Иоанна Павла II) − доктор наук, доцент Центра исследований религиозной литературы, историк литературы, редактор, литературный и музыкальный критик. Автор монографий Концепция истории в исторических романах. Теодор Йеске-Хоиньский, Зофья Коссак, Ханна Малевска (2009) и На электрической дуге. О писательстве Анджея Бобковского (2014), соавтор (с Марией Ясиньской-Войтковской) антологии и комментариев Малая библейская проза (2002). Издал первый рукописный дневник Анджея Бобковского, Блокнот 1947-1960 (2013).
Малгожата Перонь (Люблинский католический университет Иоанна Павла II) – доктор наук (литературоведение), доцент кафедры литературной критики. Автор книги Рельефная карта мира. Поэзия священника Януша С. Пасерба и визуальное искусство (2015). Последние публикации: «С чулками настоящая драма». О стихотворении «Шелк души» Збигнева Херберта // Гуща серебряных листьев. Интерпретации стихотворений Збигнева Херберта (2015); «Погасить свет − слушать». Рембрандт в поэзии священника Януша С. Пасерба // Лирика и феноменология. Збигнев Херберт и Тадеуш Ружевич с перспективы ингарденовской философии (2016); Встреча со смертью. О стихотворении «Владелец» Романа Хонета // Месть смертной руки. Интерпретации стихотворений поэтов XX века (2017).
Наталия Стенцель (Ягеллонский университет, Папский университет Иоанна Павла II) – докторант (литературоведение и философия). Темы диссертаций: Мистический текст. Способ его существования и методы исследования и Привислинская мистика. Попытка выделения и описания феномена с литературно-исторической точки зрения. Последние публикации: Цифровые гуманитарные науки // Время культуры», 2015, № 2; «Ты мой Бог или призрак?». Следы страха перед безумием в «Дневнике» св. Фаустины Ковальской // Этос, 2015, № 110; «Кровотечение повторов» и «перевернутый зрачок» Эугениуша Ткачишина-Дыцкого // Fragile, 2015, № 4; Привислинская мистика. Теология народа св. Фаустины Ковальской и Розалии Целякувны // Теологическое общество. Польская теология народа 966-2016 (2016); Иллюзия прогресса? О философском смысле цифрового поворота гуманитарных наук // Этос, 2016, № 112; Страх перед Милошем? Заметки о ситуации новейшей польской поэзии // Дискурсы Милоша, дискурсы о Милоше (2016).
Магдалена Филипчук (Академия Игнацианум в Кракове) − выпускница межфакультетской индивидуальной программы гуманитарного образования Ягеллонского университета (специальность – компаративистика) и Академии Artes Liberales, докторант (философия), редактор и переводчик. Последние публикации: «Метафора как мечта языка». Концепция метафоры Дональда Дэвидсона // Идея. Исследования структуры и развития философских понятий, 2016, XXVIII/1; Еще до вопроса. Влияние религиозных взглядов досократиков в поэзии Збигнева Херберта // Контексты культуры, 2016», № 2; «Противостоя миру всей кожей…». Путешествие Збигнева Херберта к истокам философии // Перспективы культуры, 2016, № 14 (1); «Эпистемологическое чтение». Метод чтения литературы Станли Кавелла // Журнал о польской эстетике: герменевтика и искусство, 2016, № 4.
Анна Хайдук (Педагогический университет в Кракове) − выпускница польской филологии, докторант (литературоведение) филологического факультета. Готовит докторскую диссертацию, посвящённую библейской топике в польской и польско-еврейской поэзии о Холокосте. Последние публикации: Стихотворение «Субстанция» Збигнева Херберта в свете эссе «Человек и его реальность» Романа Ингардена // Лирика и феноменология. Збигнев Херберт и Тадеуш Ружевич с перспективы ингарденовской философии (2016); «Осанна, унесенная на самое дно». Ирония в «Чтении пепла» Ежи Фицовского // Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Historicolitteraria, 2016, т. XVI; Жертвоприношение Исаака – новые интерпретации библейского сюжета об Аврааме в современной польской поэзии // Современная литература в преподавании польского языка и литературы. Т. II. Интерпретации − Ценности – Контексты (2017); О мертвой природе вещей. Изучение предмета Бронислава Майя // Месть смертной руки. Интерпретации стихотворений поэтов ХХ века (2017).
Катажина Чемера (Ягеллонский университет) − студентка (полонистика-компаративистика и управление культурой). Автор публикации Работа памяти. О стихотворении «Roki» Чеслава Милоша // Месть смертной руки. Интерпретация стихотворений поэтов XX века (2017).
Катажина Шевчик-Хааке (Университет им. Адама Мицкевича в Познани) – доктор наук (литературоведение), научный сотрудник УАМ. Автор книг Поэзия Эмиля Зегадловича перед лицом мировоззренческого и эстетического проекта экспрессионизма (2008) и Современная этическая литература. Творчество Юзефа Виттлина и Пера Лагерквиста (2017). Последние публикации: Что такое поэзия, что такое религия? Несколько замечаний об антологиях современной религиозной поэзии в Польше и Швеции // Компаративистский ежегодник», 2016; Не на тему. Заметки об исследовании отношений между текстом и иллюстрацией // Между дискурсами, искусствами и медиа. Компаративистика завтрашнего дня (2017); «Пламя в руке»: польские и европейские контексты // Пассажи Витольда Гулевича (2017).
Якуб Юрковский (Университет им. кардинала Стефана Вышинского в Варшаве) − выпускник польской и классической филологии, докторант (литературоведение). В своей работе занимается влиянием Вергилия на польскую и европейскую модернистскую литературу и особенностями восприятия его творчества Последние публикации: «Услышь нас, Сребролукий». Толкование молитвы греческих воинов во «Фрагменте» Збигнева Херберта // Гуща серебряных листьев. Интерпретации стихотворений Збигнева Херберта (2015); Философия как «meditatio mortis» в утешениях Сенеки // Лес вещей, 2016, № 1; Зачем классицизм? Изменения восприятия средиземноморской традиции в новейшей польской литературе. Случай Войчеха Венцля и Пшемыслава Даковича // Польское общество сегодня. Самосознание − признание – образование (2018).
Михал Янушкевич – доктор наук, профессор факультета польской и классической филологии Университета им. Адама Мицкевича. Основные публикации: Путями экзистенциализма польской литературы XX века (1998); Литературная герменевтика (2007), Станислав Дыгат (1999); 1970-е годы. Путеводитель по культурным событиям в Польше и в мире (2008, в соавторстве с М. Весоловским); 1980-е годы. Путеводитель по культурным событиям в Польше и в мире (2008, в соавторстве с М. Весоловским); Горизонты нигилизма. Гомбрович − Боровский − Ружевич (2009); Постучать по дереву. Антология суеверия (2011); Кто я, кто ты? Этика, идентичность, понимание (2012); В поисках смысла. Фронезис и герменевтика (2016); Быть и понимать. Статьи и эссе, посвященные герменевтическим гуманитарным наукам (2017).
-
Spis treści
-
Zamiast wstępu – Michał Januszkiewicz, Wokół metodologii badań humanistycznych i literackich
-
Jakub Z. Lichański, Filozofia i literatura: próba określenia wzajemnych związków
-
Katarzyna Szewczyk-Haake, „Chwilowa nieobecność Boga” i jej konsekwencje etyczne w poezji wybranych twórców pierwszych dziesięcioleci XX wieku
-
Magdalena Amroziewicz, „…którego nie ma”. Modlitwy Władysława Sebyły
-
Natalia Stencel, Dialog i metoda. O odczytywaniu poezji Jerzego Lieberta
-
Katarzyna Ciemiera, Apokalipsa przychodzi po cichu. Sploty relacji pomiędzy muzyką, zagładą i obecnością Boga w Trzech zimach Czesława Miłosza
-
Anna Hajduk, Poezja Henryka Grynberga a spór o Boga po Zagładzie – wprowadzenie
-
Ewa Goczał, Ku światłej ciemności. Myśl apofatyczna jako klucz do poezji Aleksandra Wata
-
Agnieszka Łazicka, Problem religii w filozofii Henryka Elzenberga i twórczości poetyckiej Zbigniewa Herberta
-
Małgorzata Peroń, O ekfrazie w poezji ks. Janusza S. Pasierba w perspektywie wybranych zagadnień filozofii dialogu
-
Joanna Adamowska, Tadeusz Różewicz wobec myśli Karla Jaspersa
-
Magdalena Filipczuk, Między filozofią a literaturą. Wokół daoistycznych wątków w późnej twórczości Edwarda Stachury
-
Jakub Jurkowski, Religia „mitu śródziemnomorskiego” Zygmunta Kubiaka – projekt, mit, utopia?
-
Andrzej Gielarowski, Między literaturą a antropologią. Girardowska droga poznania człowieka
-
Wojciech Kudyba, Literaturtheologie w niemieckich badaniach relacji pomiędzy literaturą a religią
-
Maciej Nowak, Założenia i konteksty kerygmatycznej interpretacji literatury
-
Table of Contents
-
Michał Januszkiewicz, On methodology of humanistic and literary studies
-
Jakub Z. Lichański, Philosophy and literature: an attempt to define mutual relationships
-
Katarzyna Szewczyk-Haake, “Momentary absence of God” and its ethical consequences in poetry of selected authors of the first decades of the twentieth century
-
Magdalena Amroziewicz, “... the one who is not”. Władysław Sebyła’s prayers
-
Natalia Stencel, Dialogue and method. On reading poetry of Jerzy Liebert
-
Katarzyna Ciemiera, The Apocalypse comes silently. The tangles of relations between music, extermination and the presence of God in the Three Winters by Czesław Miłosz
-
Anna Hajduk, Poetry of Henryk Grynberg and the controversy about God after the Holocaust – introduction
-
Ewa Goczał, Towards the enlightened darkness. Apophatic thought as the key to Aleksander Wat’s poetry
-
Agnieszka Łazicka, The problem of religion in the philosophy of Henryk Elzenberg and the poetry of Zbigniew Herbert
-
Małgorzata Peroń, On ekphrasis in the poetry of Ven. Janusz S. Pasierb in the context of selected issues of the philosophy of dialogue
-
Joanna Adamowska, Tadeusz Różewicz’s attitude towards the thought of Karl Jaspers
-
Magdalena Filipczuk, Between philosophy and literature. Around taoist motifs in the late works of Edward Stachura
-
Jakub Jurkowski, Zygmunt Kubiak’s religion of the “Mediterranean myth” – a project, a myth, a utopia?
-
Andrzej Gielarowski, Between literature and anthropology. René Girard’s path of cognition of human being
-
Wojciech Kudyba, Literaturtheologie in German studies on the relationship between literature and religion
-
Maciej Nowak, Assumptions and contexts of the kerygmatic interpretation of literature
-
Оглавление
-
Вместо предисловия – МИХАЛ ЯНУШКЕВИЧ, О методологии гуманитарных и литературоведческих исследований
-
ЯКУБ З. ЛИХАНЬСКИЙ, Философия и литература: попытка описания взаимосвязей
-
КАТАЖИНА ШЕВЧИК-ХААКЕ , «Временное отсутствие Бога» и его этические последствия в творчестве выбранных поэтов первых десятилетий XX века
-
МАГДАЛЕНА АМРОЗЕВИЧ, «…которого нет». Молитвы Владислава Себылы
-
НАТАЛИЯ СТЕНЦЕЛЬ, Диалог и метод. О прочтении поэзии Ежи Либерта
-
КАТАЖИНА ЧЕМЕРА, Апокалипсис приходит тихо. Переплетение отношений между музыкой, гибелью и присутствием Бога в Трёх зимах Чеславa Милоша
-
АННА ХАЙДУК, Поэзия Хенрика Гринберга и спор о Боге после Холокоста. Введение
-
ЭВА ГОЧАЛ, К светлой тьме. Апофатическая философия как ключ к поэзии Александра Вата
-
АГНЕШКА ЛАЗИЦКА, Проблема религии в философии Хенрика Эльзенберга и поэзии Збигнева Херберта
-
МАЛГОЖАТА ПЕРОНЬ, Об экфрасисе в поэзии священника Януша С. Пасерба в перспективе избранных положений философии диалога
-
ИОАННА АДАМОВСКА, Тадеуш Ружевич и философия Карла Ясперса
-
МАГДАЛЕНА ФИЛИПЧУК, Между философией и литературой. Даосские мотивы в позднем творчестве Эдварда Стахуры
-
ЯКУБ ЮРКОВСКИЙ, Религия «средиземноморского мифа» Зигмунта Кубяка: проект, миф, утопия?
-
АНДЖЕЙ ГЕЛАРОВСКИЙ, Между литературой и антропологией. Жираровский путь познания человека
-
ВОЙЧЕХ КУДЫБА, Literaturtheologie в немецких исследованиях отношений между литературой и религией
-
МАЧЕЙ НОВАК, Установки и контексты керигматической интерпретации литературы
![Okładka Widziałem Thumbnail](/sites/bpc/files/styles/book_cover_big/public/2018-08/Okladka_Widzialem_Go%203.jpg?itok=ToqJn6bw)